pic
pic
  • ۱



    معاطات در نکاح

    حضرت آیت‌الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی دامت برکاته

    تقریر و تنظیم: مهدی اعلائی

    معاونت پژوهش مرکز فقهی ائمه اطهار(علیهم السلام)

  • ۵

    فهرست مطالب

    مقدمه9
    پيش‌گفتار13
    1ـ پیشینه تحقیق15
    2ـ مفهوم‌شناسی16
    گفتار یکم: نظریه صحت نکاح معاطاتی21
    1ـ دلایل صحت نکاح معاطاتی22
    1ـ 1 ـ دلیل نخست؛ روایت «نوح بن شعیب»22
    1-1-1- بررسی سند روایت25
    1-1-2- بررسی دلالت روایت28
    1-1-2-1- اشکال صاحب جواهر بر استدلال فیض کاشانی و پاسخ آن29
    1-1-2-2- ارزیابی استدلال فیض کاشانی30
  • ۶
    1-1-2-3- مراد امیرالمؤمنین(عليه السلام) از «تزويج... الکعبه»31
    1-1-2-4- ارزیابی روایت32
    1-2- دلیل دوم بر جواز نکاح معاطاتی؛ صحيح «ابن بزيع»35
    1-2-1- بررسى سند روایت36
    1-2-2- بررسی دلالت روایت37
    1-2-3- اشکالات استدلال به اين روايت40
    1-2-3-1 اشکال نخست40
    1-2-3-2- اشکال دوم42
    1-2-3-3- اشکال سوم43
    1-2-4- دیدگاه فقیهان درباره این روایت45
    1-2-4-1- دیدگاه شیخ طوسی و ابن براج45
    1-2-4-2- دیدگاه علامه حلی درباره روایت و نقد آن47
    1-2-4-2-1- بیان صاحب جواهر در توجیه دیدگاه علامه حلی49
    1-2-4-2-2- ارزیابی بیان صاحب جواهر51
    1-2-4-3- دیدگاه محقق خویی و نقد آن52
    1-2-4-4- دیدگاه برگزیده درباره این روایت54
    گفتار دوم: نظریه بطلان نکاح معاطاتی59
    1- دلایل عدم جریان معاطات در نکاح60
    1-1- دلیل نخست؛ ملازم بودن معاطات در نکاح، با ضدّ نکاح (زنا)60
  • ۷
    1-1-1- اشکالات امام خمینی بر دلیل اول62
    1-1-1-1- اشکال نخست62
    1-1-1-2- اشکال دوم63
    1-1-1-3- ارزیابی دیدگاه امام خمینی66
    1-1-2- دیدگاه مرحوم شيخ انصاری درباره دلیل اول و نقد آن68
    1-1-3- دیدگاه محقق اصفهانی و محقق خویی درباره دلیل اول69
    1-2- دليل دوم؛ «اجماع»72
    1-2-1- اشکال بر دلیل دوم73
    1-2-2- دو پاسخ از اشکال73
    1-3- دلیل سوم؛ روايات دالّ بر لزوم «لفظ» در نکاح76
    1-3-1- روايت نخست؛ روایت ابان از امام صادق(عليه السلام)76
    1-3-1-1- دیدگاه محقق خویی در استدلال به این روایت77
    1-3-1-2- رد استدلال به روایت و اشکال بر استدلال محقق خویی78
    1-3-1-2-1- اشکال نخست78
    1-3-1-2-2- اشکال دوم79
    1-3-1-2-3- اشکال سوم79
    1-3-2- روايت دوم؛ روایت ایوب بن بُرید81
  • ۸
    1-3-2-1- دو اشکال بر استدلال به روایت82
    نتيجه: دیدگاه برگزیده85
    کتاب‌نامه87
  • ۹

    مقدمه

    بسم الله الرحمن الرحيم

    بحث از معاطات و جريان آن در عقود و ايقاعات، از مسائل بسيار مهم است که فقهاء قديم و جديد، به‌ويژه شيخ اعظم انصاري (اعلي الله مقامه الشريف) به آن پرداخته‌اند. امروزه نمي‌توان فقيهي را يافت که چنين بحثي را در فقه، مورد تأمّل و دقت قرار نداده باشد، در بسياري از ابواب معاملات بالمعني الاعمّ، اين فرع مطرح مي‌شود که آيا معاطات در آن جريان دارد يا خير؟

    مي‌توان گفت کساني که اصل صحّت و بلکه لزوم معاطات را در بيع پذيرفته‌اند، آن را در همه اباب ساري و جاري مي‌دانند به اين معنا که هر عقدي که به صورت لفظ منعقد شود، چنان‌چه صحيح و لازم باشد، اگر به صورت معاطاتي واقع شد همين احکام

  • ۱۰

    بر آن مترتّب مي‌شود و چنان‌چه صحيح و جائز باشد مانند هبه، معاطات آن هم چنين نتيجه‌اي را در بردارد. لکن در عين حال در جريان معاطات در برخي از عقود و ايقاعات اختلاف است که از جمله، باب نکاح است. اين بحث را مي‌توان تا حدي از مباحث مستحدثه و جديد شمرد چرا که در کتب قدماء با اين عنوان مطرح نشده، اگر چه در کلمات شيخ طوسي(قدس سرّه) و ابن برّاج، آراء و انظاري حاکي از اين نظر وجود دارد که مطابق با برخي از راياتي است که قائلين به جريان معاطات به آن استدلال مي‌نمايند.

    آنچه طرح اين رساله را تا اندازه‌اي ضروري و لازم مي‌نماياند، آن است که در زمان معاصر، برخي نادر به دنبال تصحيح اين امر بر آمده‌اند و درصدد آنند که آن را مطابق با ادله و قواعد قرار دهند. اينجانب در ضمن مباحث مربوط به کتاب البيع در دروس خارج فقه (که حدود نُه سال به طول انجاميد و بخش عمده‌اي از آن به پايان رسيد)، اين بحث ـ يعني جريان معاطات در نکاح ـ را مورد بحث قرار داده‌ام. فاضل ارجمند حجت‌الاسلام والمسلمين آقاي اعلائي (دامت تأييداته)، اين مباحث را تقرير و تنظيم و بدين صورت ارائه داده‌اند. ضمن تشکر از ايشان و ديگر عواملي که در مرکز فقهي در به ثمر رسيدن اين

۲,۷۶۸ بازدید