pic
pic

“Təthir” ayəsinin təfsiri

Xəbərin xülasəsi :
Həzrət Ayətullah Uzma Fazil Lənkəraninin (Allah ruhunu şad etsin) “Təthir” ayəsinin təfsiri adlı dəyərli kitabından

Bismilləhir-Rahmənir-Rahim

Həzrət Ayətullah Uzma Fazil Lənkəraninin (Allah ruhunu şad etsin) “Təthir” ayəsinin təfsiri adlı dəyərli kitabından

(ardı)

İKİNCİ MƏSƏLƏNİN ARAŞDIRILMASI

"TƏTHİR" AYƏSİNİN NƏ ÜÇÜN VƏ HARADA NAZİL OLMASI HAQQINDA

Burada iki mühüm məsələni araşdırırıq:

1-"İnnəma yuridullah..." cümləsi ayırıca nazil olub və müstəqil ayədir, yoxsa özündən qabaqkı ayənin davamıdır və müstəqil ayə deyil?

2-"Təthir" ayəsi müstəqildirsə, onda nə üçün "vəqərnə fi buyutikunnə" cümləsinin ardınca gəlir və ayrıca yazılmamışdır?

"TƏTHİR" AYƏSİNDƏKİ "İNNƏMA YURİDULLAH..." CÜMLƏSİ AYRICA BİR CÜMLƏDİR

Yuxarıdakı cümlənin ("Təthir" ayəsinin) müstəqil olmasını araşdırmaq üçün əvvəlcə onun nə üçün və harada nazil olduğuna daha çox diqqət yetirmək lazımdır (buna "şəni-nüzul" deyilir). Çünki onun şəni-nüzulunu mülahizə etdikdə onun həm müstəqil olması, həm də xüsusi yedə və mühüm bir məsələ üçün nazil olması aydın olur. Əlbəttə, bu ayənin necə nazil oduğunu yalnız sünnü və şiə mühəddislərinin nəql etdikləri hədislərdən öyrənmək olar.

Qurandan yalnız bu aydın olur ki, "Təthir" ayəsi Peyğəmbər(səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) -in zövcələri barəsində nazil olmuş ayələrlə birlikdə və "vəqərnə fi buyutikunnə" ayəsinin axırında gəldiyinə görə, Peyğəmbərin zövcələri haqqında olan ayələrlə bir vaxtda nazil olmuşdur. Çünki, bizim əqidəmizə görə Quran ayələri (Peyğəmbərin göstərişi ilə və) aralarındakı sıx bağlılıq əsasında yazılıb tərtib olunmuşdur. Buna əsasən inanırıq ki, "Təthir" ayəsi də Peyğəmbərin zövcələrinə, onların islami vəzifələrini təyin etmək üçün göstəriş verdiyi şəraitdə nazil olmuşdur.

Deməli, "Təthir" ayəsinin ayrıca nazil olduğunu sübut etmək üçün hökmən hədisləri araşdırmalıyıq və bundan başqa, etimad olunası digər bir yol yoxdur. Bu barədə həm sünnü, həm də şiə təriqi ilə çoxlu hədis nəql olunmuşdur. Hətta böyük mühəddis Əllamə Bəhrani "Ğayətül-məram" kitabında bu barədə sünnülərdən 41 hədis, şiələrdən isə 34 hədis nəql edir. Onlardan bir qismini burada qeyd etmək daha məqsədə uyğundur. Əvvəlcə sünnü təriqi ilə nəql olunmuş hədislərdən bir neçəsini qeyd edirik.

"Təfsiri-ibni-Kəsir" kitabı sünnü alimlərinin nəzərində mötəbər sayılır və məşhur təfsirlərdən biridir. O kitabda nəql olunan bir hədisdə (ixtisara riayət etmək üçün sənədlərini nəql etmirik) Ümmü Sələmə deyir:

اِنَّ النَّبِيَّ (ص) كاَنَ فِي بَيْتِهاَ فَاَتَتْهُ فاَطِمَةُ رَضِيَ اللهُ عَنْهاَ بِبُرْمَةٍ فِيهاَ حَزِيرَةٌ فَدَخَلَتْ عَلَيْهِ بِهاَ فَقاَل لَهاَ اُدعِي زَوْجَكِ وَابْنَيَيْكِ قاَلَتْ: فَجاَءَ عَلِيٌّ وَحَسَنٌ وَحُسَينٌ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمْ فَدَخَلُوا عَلَيْهِ فَجَلَسُوا يَاْكُلُونَ مِنْ تِلْكَ الْخَزِيرَةِ وَ هُوَ عَليَ مَنامٍ لَهُ وَ كاَنَ تَحْتَهُ (ص) كِساَءٌ خَيْبَرِيٌّ قاَلَتْ وَ اَنَا فِي الْحُجْرَةِ اُصَلِّي فَاَنْزَلَ اللهُ هذِهِ الأيَةَ : اِنّماَ يُرِيدُ اللهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبَيْتِ قَاَلَتْ رَضِيَ اللهُ عَنْهاَ: فَاَخَذَ فَضْلَ الْكِساَءِ فَغَظّاَهُمْ بِهِ ثُمَّ اَخْرَجَ يَدَهُ فَاَلْويَ بِهاَ اِلَي السَّماَءِ ثُمَّ قاَلَ هؤَلاَءِ اَهْلُ بَيْتِي وَ خَاَصَّتِي فَاَذْهِبْ عَنْهُمُ الرِّجْس َ وَ طَهِّرْهُمْ تَطْهِيرًا قاَلَتْ: فَاَدخَلْتُ رَاْسِيَ البَيْتَ فَقُلْتُ: وَ اَنَا مَعَكُمْ ياَ رَسُولَ اللهِ فَقاَلَ: اِنَّكِ اِليَ خَيْرٍ اِنَّكِ اليَ خَيْرٍ 

"Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) mənim evimdə idi. O Həzrətin əziz qızı Fatimə daşdan hazırlanmış bir qabda yemək gətirdi. Bu yemək un, yağ və bəzi vaxtlar isə ətlə hazırlanırdı. Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) Fatiməyə buyurdu: Ərin Əlini və övladlarını (rəziyəllahu ənhum) çağır gəlsinlər, bir yerdə yemək yeyək. Fatimə (rəziyəllahu ənha) onları çağırdı. Süfrə salındı. Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) üstünə xeybər parçası çəkilmiş yataqda oturmuşdu. Mən də evin bir küncündə namaz qılırdım. Elə bu vaxt "Təthir" ayəsi ("innəma yuridullah...") nazil oldu. Ayə nazil olan kimi, Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) öz əzizlərini həmin parçanın altında oturdub, əllərini göyə qaldırdı və buyurdu: "Pərvərdigara! Bu dörd nəfər mənim Əhli-beytim və ən yaxın adamlarımdır. Pərvərdigara, bütün çirkinlikləri bunlardan uzaq et, onların qəlblərini daha da paklaşdır."(Ümmü Sələmə əlavə edir:) Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) dua edən vaxt, mən onlara yaxınlaşıb dedim: "Ey Allahın Rəsulu, etdiyin bu dua mənə də şamildirmi?" Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) buyurdu: "Xeyr! Lakin, sənin aqibətin çox yaxşı olacaq."

2-Həkim ibni Səid deyir:

عَنْ حَكِيمِ بْنِ سَعِيدٍقاَلَ ذَكَرْناَعَلِيَّ بْنَ اَبِي طاَلِبٍ رَضِيَ اللهُعَنْهُ عِنْدَ اُمِّ سَلَمَةَ رَضِيَ اللهُعَنْهاَ فَقاَلَتْ فِي بَيْتِي نَزَلَتْ: اِنمّاَ يُرِيدُ اللهُ... قالَتْ اُمُّ سَلَمَةَ: جَاءَ رَسُولُ اللهِ (ص) اِليَ بَيْتِي فَقاَلَ لاَ تَاْذَنِي لاَحَدٍ فَجاَءَتْ فاَطِمَةُ رَضِيَ اللهُ عَنْهاَ فَلَمْ اَسْتَطِعْ اَنْ اَحْجُبَهاَ اَنْ اَبِيهاَثُمَّ جاَءَ الْحَسَنُ رَضِيَ اللهُعَنْهُ فَلَمْ اَسْتَطِعْ اَنْ اَمْنَعَهُ اَنْ يَدْ خُلَ عَليَ جَدِّهِ وَ اُمِّهِ ثُمَّ جاَءَ الْحُسَيْنُ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ فَلَمْ اَسْتَطِع ْ اَنْ اَحْجُبَهُ عَنْ جَدِّهِ وَ اُمِّهِ ثُمَّ جاَءَعَلِيٌّ رَضِيَ اللهُ عَنهُ فَلَمْ اَسْتَطِعْ عَنْ اَحجُبَهُ فاجْتَمَعُوا فجَلَّلَهُمْ رَسُولُ اللهِ بِكِساَءٍ كاَنَ عَلَيْهِ ثُمَّ قاَلَ:هؤُلاَءِ اَهْلُ بَيْتِي فَاَذْهِبْ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَطَهِّرْهُمْ تَطْهِيرًا فَنَزَلتْ هذِهِ الأيَةُ حِينَ اجْتَمَعُوا عَلَي الْبِساَطِ قالتْ: فَقُلْتُ ياَ رَسُولَ اللهِ وَ اَنَا قاَلَ فَوَاللهِ ماَ انْعَمَ وَ قاَلَ اِنَّكِ اِلي خَيرٍ 

Ümmü Sələmənin yanında Əli (rəziyəllahu ənhu) haqqında söhbət gedirdi. Ümmi Sələmə bu münasibətlə "Təthir" ayəsini oxudu, sonra dedi: "Bu ayə mənim evimdə nazil oldu. Bir gün Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) -ə xidmət etmək iftixarı mənə nəsib olmuşdu. Həzrət istəyirdi ki, bu gün evdə tək olsun və başqası bizim evimizə gəlməsin. Mənə tapşırdı ki, bu gün heç kəsin evə gəlməsinə icazə verməyim. Amma Fatimə (rəziyəllahu ənha) gəldi. Mən onu geri qaytarmağa utandım. O, evə daxil oldu. Bir azdan sonra Həsən, sonra Hüseyn, daha sonra isə Əli (rəziyəllahu ənhum) bizim evimizə gəldilər və Peyğəmbərin ətrafında oturdular. Elə bu vaxt ayə nazil oldu. Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) bu dörd nəfəri bir yerə yığıb əbasını onların başına çəkdi, buyurdu: "Pərvərdigara! Mənim Əhli-beytim bu dörd nəfərdən başqa heç kəs deyildir. İlahi, onları çirkinliklərdən uzaq et!" Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) onların barəsində dua edəndən sonra, mən dedim: "Ay Allahın Rəsulu, bəs mən?!" Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) buyurdu: "Bu ayə və dua sənə şamil deyil. Lakin, bil ki, sənin gələcəyin parlaqdır."

Ümmü Sələmə bu söhbətin axırında dedi: "Onların yığıncağı çox bərəkətli idi!"

3-Əbu Səid Xudri Ümmü Sələmənin belə dediyini nəql edir:

عَنْ اَبِي سَعِيدٍ عَنْ اُمِّ سَلَمَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهاَ قاَلَتْ: اِنَّ هذِهِ الاَيَةَ نَزَلَتْ فِي بَيْتِي اِنَّماَ يُرِيدُ اللهُ...قاَلَتْ وَاَنَا جاَلِسَةٌ عَليَ بابِ البَيْتِ فَقُلْتُ ياَ رَسُولَ اللهِ اَلَسْتُ مِنْ   اَهْل الْبَيْتِ فَقاَلَ (ص) اِنَّكِ اِليَ خَيْرٍ اَنْتِ مِنْ اَزْواَجِ النَّبِيِّ قاَلتْ وَ فِي الْبَيْتِ رَسُولُ اللهُ وَ عَلِيٌّ وَ فاَطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ رَضِيَ اللهُ عَنْهُم

"Təthir" ayəsi mənim evimdə nazil oldu. Bu ayə nazil olan günü Əli, Fatimə, Həsən və Hüseyn (rəziyəllahu ənhum) Peyğəmbərin dövrəsinə toplaşmışdılar. Mən də qapının astanasında oturmuşdum. Ayə nazil olandan sonra Peyğəmbərdən soruşdum: "Ey Allahın Rəsulu! Mən də Əhli-beytdən hesab olunurammı?" Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) buyurdu: "Sənin aqibətin xeyrdir. Sən Peyğəmbərin zövcəsisən, ləyaqətli qadınsan. (Amma Əhli-beytdən hesab olunmursan.)"

4-Əbu Səid deyir, Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) buyurdu:

عَنْ اَبِي سَعِيدٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قاَلَ: قاَلَ رَسُولُ اللهِ (ص) نَزَلتْ هذِهِ الاَيَةُ فِيَّ وَ فِي عَلِيٍّ وَ حَسَنٍ وَ حُسَيْنٍ وَ فَاطِمَةَ: اِنما يُرِيدُ اللهُ

"Təthir" ayəsi beş nəfərinذmən, Əli, Fatimə və iki övladı Həsən və Hüseynin haqqında nazil olmuşdur."

"Bir gün sübh tezdən, Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) naxışlı toxunmuş yun paltarını geyib, evdən çıxdı. Həsən, Hüseyn, Fatimə və Əli də ona qoşuldular. Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) onları bir-bir əbasının altına salandan sonra "Təthir" ayəsini oxudu."

6-İbni Həvşəbin əmisi oğlu deyir:

عَنْ ابْنِ عَمِّ اَبِي حَوْشَبٍ قاَلَ دَخَلْتُ مَعَ اَبِي عَليَ عاَيِشَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْها فَسَاَلْتُهاَ عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ فَقاَلَتْ رَضِيَ ا للهُ عَنْهاَ تَسْاَلُنِي عَنْ رَجُلٍ كاَنَ مِنْ اَحَبِّ النّاَسِ اِليَ رَسُولِ اللهِ (ص)وَكاَنَتْ تَحْتَهُ ابْنَتُهُ وَاَحَبُّ النّاَسِ اِلَيْهِ لَقَدْ رَاَيْتُ رَسُولَ اللهِ(ص)دَعاَ عَلِيّاً وَ فاَطِمَةَ وَ حَسَنًا وَحُسَيْنًا رَضِيَ اللهُعَنْهُمْ فَاَلْقَيَ عَلَيْهِمْ ثَوْبًا فَقاَلَ:اللّهُمَّ هؤُلاَءِ اَهْلُ بَيْتِي فَاَذْهِبْ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَطَهِّرْهُمْ تَطْهِيرًا قاَلَتْ فَدَنَوْتُ مِنْهُمْ فَقُلْتُ ياَ رَسُولَ اللهِ وَ اَنَا مِنْ اَهْلِ بَيْتِكَ فَقاَلَ تَنَحِّي فَاِنَّكِ عَليَ خَيْرٍ 

"Mən atamla birlikdə Ayişənin (rəziyəllahu ənha) evinə getdik. Ondan Əli (rəziyəllahu ənhu) haqqında sual etdim. Ayişə (rəziyəlllahu ənha) dedi: Sən elə bir şəxs haqqında soruşursan ki, Peyğəmbərə (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) hamıdan sevimli idi. Peyğəmbərin qızı da onun ixtiyarında idi. Hansı ki, o da Peyğəmbərin ən çox istədiyi şəxs idi. Bir gün gördüm ki, Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) Əlini, Fatiməni, Həsənlə Hüseyni (Allah onlardan razı olsun) öz yanına çağırdı, öz əbasını onların başının üstünə çəkib buyurdu: "Pərvərdigara! Mənim Əhli-beytim bu əbanın altında olanlardan başqa heç kəs deyil. Pərvərdigara! Bunları çirkinliklərdən, günahlardan qoru!" Mən onlara tərəf yaxınlaşdım və Allahın Rəsuluna dedim: "Mən də sənin Əhli-beytindənəm?" Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) buyurdu: "Xeyr! Buradan uzaqlaş! Sən mənim Əhli-beytimdən deyilsən. Amma yaxşı adamsan!"

(ardını izləyin)