چند فرق دیگر هم وجود دارد که در این جلسه مطرح می‌کنیم و از جلسه بعد ان شاء‌الله وارد بحث تعریف تربیت و فقه تربیت می‌شویم.

اما امور نمی‌توانیم اخلاق را به واقعی و ظاهری تقسیم کنیم.

مسئله عنوان اولی و ثانوی نیز مانند بحث شبهات است. هرجا نتوانیم چیزی را به عنوان اولی و ثانوی تقسیم کنیم و فقط یک عنوان در آن مطرح باشد مانند گزاره‌های اخلاقی– همچون: اتقی الکذب جدّه و هزله،- نمی‌توان در فقه به آن مطلب استدلال کرد.

اخلاق بر پایه حقایق است. حقیقت تغییر نمی‌کند.

چیزی که از منظر اخلاقی، اینجا خوب است، آن طرف عالم هم خوب است واقعا. البته نه از منظر فرهنگی! چون فرهنگ‌ها مختلف است. اما اینکه صدق، حُسن ذاتی دارد و کذب قُبح ذاتی دارد، یک حقیقت ثابت است.

با این توضیح روشن می‌شود که امور اخلاقی، امور ثابتی هستند مبتنی بر حقایق، که با عناوین تغییر نمی‌کند برخلاف احکام فقهی که در فقه عنوان اولی، ثانوی، ظاهری و واقعی مطرح می‌شود.

عبارتی را در مباحث اصولی کتاب رسائل خواندید که محل بحث حواشی هم بوده، که می‌گویند «الاحکام الشرعیة الطافٌ فی الاحکام العقلیة»[4]. چند معنا برای این عبارت مطرح است؛ اما معنای صحیح آنست که تمام احکام شرعی، اعم از واجب و حرام، الطافی هستند که شرع به باب عقل می‌کند. عقل به نحو قاعده کلی و کبری می‌گوید «هرچه موجب سعادت است را انجام بده» منتهی درک نمی‌کند که نماز -مثلا- موجب سعادت است. شارع می‌گوید «الصلاة واجبةٌ» و با این بیان به کمک عقل می‌رسد. همچنین عقل نمی‌فهمد که روزه و حج موجب سعادت هستند. و شارع می‌گوید