واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 35
خلاصهی بحث گذشته
اشکال چهارم محقق خوئی بر محور دوم کفایه؛ تفکیکِ تضادّ ترتّبی/مطلق و لوازم آن
صورت اول: تضادّ ترتّبی (لا مطلقاً)
صورت دوم: تضادّ مطلق
بررسی اشکال چهارم سید خوئی بر محور دوم کفایه و قرائت روا از عبارت آخوند
راهحل پیشنهادیِ محقق خوئی: متعلقِ وجوب، «أحدهما لا بعينه» و جامعِ انتزاعی
نقدی بر فرض دوم آخوند؛ «سنخٌ من الوجوب» میان عرف و صناعت
دو اشکالِ مرحوم روحانی بر فرض دومِ کفایه
تحلیل صناعیِ دوراهیِ سقوط/تقیید
راههای محتملِ اصلاح
پاورقی
منابع
نماز جمعه ، جلسه 55
خلاصه جلسه گذشته
جمع بندی دیدگاه برگزیده در دلیل دوازدهم
دلیل سیزدهم: روایات ترغیب اصحاب بر نماز جمعه
روایت اول: صحیحه زراره
روایت دوم: موثقه عبدالملک از امام باقر (ع)
استدلال به روایات در کلام مرحوم حائری
نقد استدلال در کلام مرحوم حائری
1. صدور روایت در مقام حفظ جان اصحاب از خطر حاکمان
2. مطلوبیت اجتماع مسلمانان در فرض حکومت جائر
دیدگاه برگزیده
پاورقی
منابع
واجب نفسی و غیری ، جلسه 23
خلاصهی بحث گذشته
تبیین فنّی محقق اصفهانی بر پایه ملاکِ تسهیل
بیانِ تصحیح نزد محقق اصفهانی: فنّیسازی بر پایه «مصلحةِ التسهیل»
اشکال سوم محقق خوئی بر بیان نخستِ محقق اصفهانی: کفایت مصلحتِ تسهیل و مانعیت آن از جعلِ وجوب للجمیع
سنجش مرتبه مصلحتِ تسهیل
تنزّل: بر فرضِ کفایتِ مصلحتِ تسهیل
مبانی سقوط تکلیف و بطلان «سقوط به امتثالِ بدل»
مبانی سقوط تکلیف
نقد «سقوط به امتثالِ بدل»
ادعای «جعلِ نوع خاصّ وجوبِ مشروط» و نقد اثباتیِ سید خوئی
نقد اثباتی محقق خوئی
جمعبندی اجمالیِ اشکال سوم محقق خوئی
تفکیک تزاحمِ ملاکی و تزاحمِ بعدالخطاب نزد محقق نائینی و نسبت آن با اشکال سوم
تفکیک دو سنخ تزاحم نزد نائینی
جایگذاری درست «مصلحتِ تسهیل» و توسعه مفهوم تزاحم امتثالی در دفاع از تفسیر محقق اصفهانی
صورت دفاع از محقق اصفهانی
آثار روشی و فقهی
تذکار ثبوتی و شرط اثباتی
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 36
خلاصهی بحث گذشته
مختار محقق عراقی: مسلک «وجوب ناقص»
ارکان نظریه
۱. تعدد وجوب و واجب
۲. تحلیل ماهیت حکم: تمایز «وجوب تام» و «وجوب ناقص»
۳. شمول نظریه نسبت به وحدت و تعدد غرض
ثمرهی بحث: صور چهارگانهی غرض و تفصیل در عقاب
صور چهارگانهی تصویر غرض
تفصیل در مسئلهی عقاب (وحدت یا تعدد؟)
مناقشه: اشکالِ «عدم قدرت بر جمع» و پاسخ محقق عراقی
طرح اشکال: استحالهی جمع، رافعِ تعدد عقاب
پاسخ محقق عراقی: اسقاط تکالیف با سوء اختیار
تفکیک دقیق: وجه افتراق «تضاد در اتصاف» و «تضاد در وجود»
طرح اشکال: لزوم تعدد عقاب در صورت چهارم
پاسخ محقق عراقی: معیار عقاب، «ترکِ فعلِ متّصف به مصلحت فعلی»
ضابطهی کلی و جمعبندی نهایی
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 39
خلاصهی بحث گذشته
تکملهای بر مسلک تعلّق وجوب به جامع انتزاعی در واجب تخییری
تحریر محل نزاع
تقریر نظریه جامع انتزاعی
مراد از جامع انتزاعی و نحوه تعلّق وجوب
تنظیر به «علم اجمالی» و امکان تعلّق تکلیف به عنوان مبهم
دفع توهّم «ذهنی بودن» جامع انتزاعی
تحلیل «علم اجمالی» بهعنوان نمونهای از تعلّق صفت حقیقی به عنوان مبهم
جمعبندی: نسبت واجب تعیینی و واجب تخییری در کلام محقق خویی
مقایسه تطبیقی مسلک محقق نائینی و مسلک محقق خویی در واجب تخییری
الف) نقطه اشتراک
ب) نقطه افتراق: مصبّ تعلّق اراده
۱. مبنای محقق نائینی: مبهم خارجی
۲. مبنای محقق خویی: جامع انتزاعی (مبهم ذهنی منطبق بر خارج)
نظریه امام خمینی: تماثل ماهوی اراده در واجب تعیینی و تخییری
پاسخ امام: ارادهها و بعثهای متعدّدِ معیّن، با تخلّل «أو»
در نتیجه، در عالم ثبوت:
تفاوت ثبوتی واجب تعیینی و تخییری از منظر امام
بینیازی از تحلیلهای فلسفیِ غرض و قاعده «الواحد»
جمعبندی: تمایز نظریه امام از سایر مسالک
پاورقی
منابع
نماز جمعه ، جلسه 53
خلاصه جلسه گذشته
دلیل دوازدهم: اشتراط خطیب در وجوب نماز جمعه
روایت نخست: صحیحه محمد بن مسلم
روایت دوم: مصححه فضل بن عبدالملک
بیان مرحوم حائری بر استدلال به روایات
تفسیر «مَن يَخطُب» در استدلال
تمایز میان توانایی خطابه و منصب خطابه
بررسی احتمالات سهگانه در معنای «مَن يَخطُب»
نقد مرحوم حائری بر استدلال
1. نقد لغوی،استعمالی و عرفی
2. نقد استدلال بر پایه «تقیه» و «تخفّی»
3. ناکارآمدی تقیه در فرض اشتراط
4. جمعبندی و نتیجه نهایی
دیدگاه برگزیده
بیان نخست: تقیه در تعبیر
نسبت تقیه با ظهور عرفی و لغوی
تفکیک میان تقیه در حکم و تقیه در تعبیر
نقد دیدگاه مرحوم حائری نسبت به بیان نخست
بیان دوم: تفسیر «مَن يَخطُب» به خطیب منصوب
پاورقی
منابع
واجب نفسی و غیری ، جلسه 21
خلاصهی بحث گذشته
واجب تعیینی و تخییری
تحقق واجب تخییری و سه اشکال ثبوتی
1- تعلّق اراده به «أحدهما»
2- جواز ترکِ فرد با بدل و لزومِ تنقیحِ ثبوتی
3- امتثال، ثواب و عقاب
تخییر عقلی و شرعی
حقیقت واجب تخییری
نظریه نخست: الواجب ما یختاره المکلّف
اشکال نخست بر نظریهٔ «الواجب ما یختاره المکلّف»: مخالفت با ظهور ادلّه تخییر
اشکال دوم: ناسازگاری با قاعده اشتراک در تکلیف
نقدی بر اشکال دوم
اشکال سوم: تعلیقِ وجوب بر اختیار و نفیِ عصیان
پاورقی
منابع
فقه تربیت ، جلسه 4
خلاصه بحث قبل:
فارق احوال قلبی و افعال قلبی:
خصوصیت اوصاف قلبی:
خصوصیت افعال قلبی:
نفاق، یکی دیگر از افعال قلب است؛ از اوصاف نیست.
مراتب اوصاف قلبی
حقیقت تمنی و ترجی
حقیقت ایمان و معنای وجوب آن
توجیهات امر به ایمان و امر به امور قلبی
توجیه اول:
اشکال این توجیه:
جواب اصلی:
توضیح روایت «حب علی (علیه السلام) عبادة»
آیه غلّ (سوره حشر- ایه 10)
پاورقی
نماز جمعه ، جلسه 49
خلاصه جلسه گذشته
اشکالات مرحوم حائری به استدلال به دلیل نهم
اشکال اول: تفسیر «هذا المقام» ناظر به ریاست عامه و امامیت کلیه الهی
توضیح «ان قلت»گ
توضیح «قلت»
ارزیابی اشکال اول
1.ظهور صدر دعا در مقام اقامه نماز جمعه
2. وجود تکلف در استظهار مرحوم حائری
اشکال دوم: ظهور دعا در اشکال امام (ع) در فرض نماز جمعه به عنوان امام و حاکم
ارزیابی اشکال دوم: ظهور مشار الیه هذا در منصب امام جمعه
پاورقی
منابع