واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 31
خلاصهی بحث گذشته
صورت اول در تقریر آخوند به روایت محقق خوئی؛ وحدتِ غرض و کشفِ جامع
تقریر فلسفی قاعده الواحد؛ تشخّص سابق و لاحق و نسبت آن با ضرورت
سنخیتِ علت و معلول و امتناعِ توارد علتین
تبیینِ سویِ دوم قاعده الواحد و تحدید موضوع آن
نقد استناد آخوند به «قاعده الواحد» در صورتِ وحدتِ غرض
ابهام در نوعِ وحدت و تحدید موضوع قاعده الواحد
جمعبندی
پاورقی
منابع
واجب نفسی و غیری ، جلسه 18
خلاصهی بحث گذشته
تعلیقه صاحب «المنتقى» بر صورت سوم در کلام محقق نائینی بنا بر تقریر «الأجود»
نتیجه نزد محقق نائینی و تبیین آن
نسبت با صاحب کفایه و نقد صاحب «المنتقى»
اشکال صاحب «المنتقی» بر «انحلال» محقق نائینی در صورت ثالثه
اشکال صاحب «المنتقی»؛ جهتِ اول
استثناء و راه نجاتِ مبنای محقق نائینی
اشکال بر نقد نخستِ صاحب «المنتقى» بر محقق نائینی در صورت ثالثه
تحریر محلِ علم اجمالی: صلاة اساساً طرفِ علم نیست
جریانِ برائت در موضوعِ صحیح، نه در کیفیاتِ وجوب
شرطِ تنجیز: الزامِ فعلی در اطراف
صورتسنجیِ مثالها و مرزِ انحلال
پاورقی
منابع
نماز جمعه ، جلسه 50
خلاصه جلسه گذشته
اشکال سوم مرحوم حائری به دلیل دهم
استفاده از عبارات صدر دعا در تایید اشکال
ارزیابی اشکال سوم
پاسخ نقضی به اشکال
منافات بعضی از فرازهای دعا با استظهار مرحوم حائری
ناظر بودن صدر عبارات دعا به حقیقت روز جمعه
ضابطه استفاده از ادعیه به عنوان دلیل در استنباط فقهی
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 34
خلاصهی بحث گذشته
ارزیابی اشکال دوم محقق خوئی بر فرض دوم آخوند
اشکال سوم محقق خوئی بر فرض دوم آخوند؛ تعدد عقاب در فرض ترک جمیع
نقد مبنا: مخالفتِ خطابِ منجَّز، معیارِ استحقاق عقاب
تحلیل الزام در بیان آخوند: سنخِ وجوبِ بدلی و وحدت مؤاخذه
قیاس به ترتّب، قیاسٌ مع الفارق
تکمله: ترکِ جمیع، لزوماً تفویتِ دو غرض نیست
نتیجه
پاورقی
منابع
فقه تربیت ، جلسه 6
خلاصه بحث قبل
دو اشکال در اینجا مطرح شد
مسائل متفرفه بحث
مسئله اول: ارتباط خطابات قانونیه با احکام فردی
تبیین ارتباط خطابات قانونیه با تکالیف تربیتی
وجود مصالح نوعیه در خطابات قانونیه
انحلال تکالیف در خطابات قانونیه
مسئله دوم: رابطه ملاک حکم با علت حکم!
تطبیق خطابات قانونیه در احکام تربیتی
جریان علت و حکمت در خطابات قانونیة
علت و حکمت، یا حیثیت تقییدیه و تعلیلیه؟!
فرق حیثیت تعلیلیه و حیثیت تقیدیه
نمونه هایی از حیثیت تقیدیة و تعلیلیة
جمع بندی بحث
پاورقی
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 44
خلاصهی بحث گذشته
مبنای مرحوم روحانی در واجب تخییری
مقدّمه نخست: تحلیل مفهومی «الفرد على البدل» به حمل اوّلی و حمل شایع
حمل اوّلی: تردّد در سطحِ ماهیتِ مفهوم
حمل شایع صناعی: تعیّن در میان سایر مفاهیم ذهنی
تشبیه به مثالِ معروفِ «جزئی»
نتیجه مفهومیِ این مقدّمه
مقدّمه دوم: قلمرو تعلّق صفات نفسانی و تبیین «معلوم بالذات»
صفات نفسیه و محلّ تعلّق آنها
تبیین «معلوم بالذات» و «معلوم بالعرض»
برهان بر نفی تعلّقِ مستقیمِ صفت نفسی به خارج
نمونههای تحلیلی برای تقریر مطلب
استنتاج مرحوم روحانی: تعلّق وجوب تخییری به مفهوم «الفرد على البدل» به حمل شایع
عدم لغویت یا بلاموضوعبودنِ صفت
اشکال بر مقدّمه دوم: لزوم مرآتیتِ مفهوم نسبت به خارج
پاسخ صاحب منتقى: انکار لزوم ارتباطِ حقیقی و مرآتی با خارج
اصلِ ارتباط، حقیقی و عینی نیست
ارتباطِ معلوم بالذات با خارج، امری اعتباری است نه شرطِ تعلّق صفت
تأیید با مثالهای قضایای کاذبه و اِخبار مردّد
نتیجه در چهارچوب بحث فرد علیالبدل
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 48
خلاصهی بحث گذشته
امکان یا استحاله تخییر میان اقل و اکثر
تقریر محقق اصفهانی از استحاله تخییر میان اقل و اکثر
اقل و اکثر تدریجی
اقل و اکثر دفعی
جمعبندی کلام محقق اصفهانی
پاسخ آخوند خراسانی به استحاله تخییر میان اقل و اکثر
تحلیل «اقل بشرط لا» و «اکثر بما هو اکثر» در پاسخ آخوند
پاسخ آخوند به اشکال
استدراک آخوند: خروج صورتِ «انضمام غیرِ واجب» از محلّ بحث
دیدگاه محقق نائینی در استحاله تخییر بین اقل و اکثر
صورت نخست: اقل «لا بشرط» نسبت به اکثر
صورت دوم: اقل «بشرط لا» از انضمامِ زوائد
پاورقی
منابع
فقه تربیت ، جلسه 4
خلاصه بحث قبل:
فارق احوال قلبی و افعال قلبی:
خصوصیت اوصاف قلبی:
خصوصیت افعال قلبی:
نفاق، یکی دیگر از افعال قلب است؛ از اوصاف نیست.
مراتب اوصاف قلبی
حقیقت تمنی و ترجی
حقیقت ایمان و معنای وجوب آن
توجیهات امر به ایمان و امر به امور قلبی
توجیه اول:
اشکال این توجیه:
جواب اصلی:
توضیح روایت «حب علی (علیه السلام) عبادة»
آیه غلّ (سوره حشر- ایه 10)
پاورقی
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 29
خلاصهی بحث گذشته
جمعبندی تقریر محقق اصفهانی در حقیقتِ واجب تخییری و مختارِ ایشان
صورت پنجم: ارکان و صورتبندی
امور مقدماتی در تحلیل واجب تخییری شرعی؛ تعیین دقیق محل نزاع
تعیین موضوع بحث: تخییرِ مولویِ شرعی
مفروضِ موضوع: تمامیتِ ملاک در هر طرف و تعددِ امر
مرزبندی با تخییر عقلی: نفی ارجاع به قدرِ جامع
تخییری شرعی و نقد مبنای «أمر به أحدهما» نزد محقق خوئی
نقد مبنای «أمر به أحدهما» نزد محقق خوئی
نکته دوم در تحقیق واجب تخییری؛ معیار ثواب و عقاب و نسبت آن با مصلحة التسهیل
ضابطۀ محوری: خطاب، نه ملاک
تقریب راهحل اصفهانی بر مدار مصلحت تسهیل
تذکرات و محلهای ابهام
بازسنجی «مصلحة التسهیل» در تحلیل واجب تخییری و بازگشت به تقریر آخوند
نتیجه پیشنهادی: بازگشت به تقریر آخوند
حقیقت حکم و نسبت آن با غرض
شواهد اصولی مؤید معیار خطاب
اختیار مولوی در جعل ترخیص و نقد انگاره «عبد/مولا» در روششناسی اصول
پاورقی
منابع