واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 65
خلاصهی بحث گذشته
سه نظریه اصلی در تحلیل واجب کفایی
نظریه محقق خویی در واجب کفایی
تقریر مبنا: تعلّق وجوب به «أحد المکلّفین لا بعینه»
تشریح آثار سهگانه واجب کفایی بر این مبنا
نقد مبنای محقق خویی
أولُ الدعوى بودنِ استناد به وقوع عرفی و شرعی
دشواری تبیین امتثالات متعدد مستقل (خصوصاً در نماز میّت)
نظریه آیتالله بروجردی در واجب کفایی
اختلاف در «مکلَّفٌبه»، نه در «مکلَّف»
تحلیل سه اضافهی وجوب و محلِّ اختلاف عینی و کفایی
نتیجه: وجوب استغراقی بر همگان و وحدتِ متعلَّق
تقریر مرحوم آیتالله فاضل لنکرانی از مبنای محقق بروجردی
مقایسه اجمالی با مبنای محقق خویی
پاورقی
منابع
قاعده لاضرر ، جلسه 2
خلاصهی بحث گذشته
مبنای عدمِ تمسّک به اطلاقاتِ قرآنی در قاعده «لا ضرر»
کلمات اصولیان در اطلاقات کتاب و سنّت
کلام شیخ انصاری در مطارح الأنظار
تقریر کلام محقق نائینی در فوائد الأصول
تأیید محقق عراقی در نهایة الأفکار
نقد امام خمینی بر انکار اطلاق در کتاب و سنّت
نقد آیتالله خویی و اثباتِ برخی اطلاقات قرآنی
معیار «مقام بیان» و تطبیق آن در آیات؛ نسبت آن با قاعده «لا ضرر»
تطبیق بر قاعده «لا ضرر»
بررسی آیهٔ «وَلَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا لِتَعْتَدُوا» و نسبت آن با قاعدهٔ «لا ضرر»
استقلالِ «ولا تمسکوهُنّ ضراراً» از «فأمسکوهُنّ بمعروف»
شأن نزول و نمونهٔ تاریخیِ امساک ضراری
تحلیل نحوی و معنایی «ضراراً» و «لتعتدوا»
«ضراراً»: مفعولله یا حال؟
«لتعتدوا»: لامِ غایت یا لامِ عاقبت و متعلق آن؟
سرنوشتِ قاعده «العِلّة تُعمِّم و تُخصِّص» نسبت به آیه
دایرهٔ دلالت آیه و نسبت آن با قاعدهٔ «لا ضرر»
نتیجه: آیهٔ «ولا تمسکوهنّ ضراراً»؛ شاهد موردی یا مستند قاعدهٔ عام؟
پاورقی
منابع
فقه تربیت ، جلسه 11
خلاصه مباحث قبل
حجیت قاعده تسامح در ادلّه سُنن
نمونه دیگر از حجت فقهی
حجت فقیه؛ حجت مقلِّد.
حجیت کتب اربعه
تمایز در ملاکات؛ اخلاق، تابع قطعیات
افتراق در ناحیه شک
اخلاقی بودن روایات احتیاط
پاورقی
آیات حکومت در قرآن (ادله منکرین حکومت) (5) ، جلسه 12
مقدمه
تبیین نظریه مالکیت مشاع
نسبت مالکیت مشاع با شخصیت عمومی و حقوقی
منشأ ملکیت اعتباری
وجود اعتباری جامعه
واکاوی معنای کشور در نظریه مالکیت مشاع
برابری مسلمان و غیر مسلمان در تفسیر حائری از معنای کشور
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 61
خلاصهی بحث گذشته
احتمال «مجموعِ مکلَّفین من حیث المجموع» بهعنوانِ مکلَّف در واجب کفایی
نقد عرفیِ نظریهٔ «مکلَّفِ مرکّب» و مثالِ رفع الحجر
تفکیک میان متعلَّق مرکّب و مکلَّف مرکّب
بررسی مثال رفع الحجر
موضع محقق اصفهانی: امتناع تعلّق حکم به مجموعِ اشخاص
نقد مبنای محقق اصفهانی در پرتو حقیقتِ حکم و خطابات قانونیه
امكان تعلّق حكم به «مجموع من حیث المجموع» در فقه اجتماعی
ارزیابی نهاییِ احتمال «مجموع المكلّفین» در واجب کفایی و موضع شهید صدر
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 68
خلاصهی بحث گذشته
نظریهی امام خمینی در حقیقت واجب کفایی
تقسیم واجب کفایی در کلام امام خمینی
نفی استغراق (جمیع المكلّفین) در سه صورت اوّل
نقد تعلّق تکلیف به «صرفِ وجودِ مكلّف» و اثبات «فردٍ من المكلّفین»
خلاصه نظریهی امام
نظریهی مرحوم آیتالله فاضل لنکرانی بر محور تقسیم امام
دو راهحل در قسم اوّل و دوم: تشبیه به واجب تخییری و وجوب مشروط
راه اوّل: تشبیه واجب کفایی به واجب تخییری
راه دوم: اطلاق و تقیید وجوب (راه مرحوم آخوند)
قسم سوم و امکان پیادهسازی «صرف وجود المكلّف»
نتیجهی نهایی
پاورقی
منابع
آیات حکومت در قرآن (ادله منکرین حکومت) (5) ، جلسه 14
مقدمه
مردم و انتخاب حاکم
تأکید بر حکومت نمایندگی
تأملی بر مالکیت بشر و حق حکومت
پیدایش مرز و سرزمین
آیات قرآن و مسأله مرز
قاعده لاضرر ، جلسه 5
خلاصهی بحث گذشته
روش صحیح در تمسّک به روایات «ضرر» پیش از ورود به قاعده «لا ضرر»
گسترهی قاعده
از ابواب عبادات تا معاملات
اضرار به غیر و اضرار به نفس
اضرار به غیر؛ مسلمان و کافر
منهج اجتهادی: از موارد خاص به قاعدهی کلی
روایات «ضرر» در ابواب عبادات و حکومت
1. کفایت خوف ضرر در سقوط وجوب غسل
2. سفر برای اضرار به مسلمانان و حرمت تکلیفی اضرار
3. روایات ضرر در باب صوم مریض
روایت علی بن جعفر از امام کاظم علیهالسلام
روایت بکر بن أبیبکر حضرمی از امام صادق علیهالسلام
4. حجامت روزهدار و سقوط استحباب در فرض ضرر
5. افطارِ شیخ، معلول و زن حامله بهسبب خوف ضرر
۶. روایت «كُلُّ ما أَضَرَّ بِالصَّومِ فَالْإِفْطَارُ لَهُ وَاجِبٌ» و بحث عزیمت و رخصت
۷. حرمت اضرار حاکم به رعیت در باب اراضی مفتوحة عنوة
پاورقی
منابع
آیات حکومت در قرآن (ادله منکرین حکومت) (5) ، جلسه 13
مقدمه
اثر مترتب بر ماهیت کشور
ملیت و جامعه
فصل مایز انسان
مسئولیتهای وجدانی
مسئولیتهای پسینی و پیشینی
سیاست و هنر بافندگی