قاعده لاضرر ، جلسه 6
خلاصهی بحث گذشته
8. روایت عهدنامه نبوی و جایگاه آن در بحث «ضرر»
بررسی اجمالی سند
جایگاه عهدنامه در نظام سیاسی اسلام
بندهای مرتبط با منع اضرار
1. «بِالْمَعْرُوفِ وَ الْقِسْطِ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ»
2. «فَإِنَّهُ لَا يَجُوزُ حَرْبٌ إِلَّا بِإِذْنِ أَهْلِهَا»
3. «الْجَارُ كَالنَّفْسِ غَيْرَ مُضَارٍّ وَ لَا آثِمٍ»
الف) مراد از «الجار»
ب) دلالت بر حرمت اضرار
نسبت روایت با قاعده «لا ضرر»
جمعبندی
اصول چهاردهگانه مستفاد از عهدنامه نبوی
اصل اول: امت واحده بودن مسلمانان
اصل دوم: تقریر موقت عادات قبایل در دیات و دماء
اصل سوم: لزوم فداء اسرا بر اساس «معروف و قسط»
اصل چهارم: حمایت از «مفرح» و لزوم تعاون اجتماعی
اصل پنجم: ید واحده بودن در برابر ظلم و فساد
اصل ششم: عدم قصاص مؤمن به کافر و حرمت نصرت کافر بر مؤمن
اصل هفتم: جواز اجاره و امان از سوی أدنىالمسلمين
اصل هشتم: عدم جواز حمایت مشرک از مال و جان دشمن
اصل نهم: قصاص قاتل مؤمن و لزوم قیام عمومی علیه او
اصل دهم: منع حمایت از «محدث» و اخلالگر
اصل یازدهم: حقوق یهود در چارچوب پیمان
اصل دوازدهم: مسئولیت مشترک دفاع از مدینه
اصل سیزدهم: «الجار كالنفس غير مضارّ و لا آثم»
اصل چهاردهم: مرجعیت پیامبر در حلّ اختلافات
نتیجه
پاورقی
منابع
نماز جمعه ، جلسه 67
خلاصه جلسه گذشته
تفسیر «صلاة الوسطی» در روایات به نماز ظهر
بیان استدلال بر اساس روایات
وجه ضمیمه روایات در استدلال حائری
اشکالات مطرح شده نسبت به استدلال
اشکال نخست: عدم تصریح به نماز جمعه در تفسیر «صلاة الوسطی»
ارزیابی اشکال
اشکال دوم: ارشادی بودن امر در آیه
پاورقی
منابع
آیات حکومت در قرآن (ادله منکرین حکومت) ، جلسه 8
مقدمه
زیست عقلانی در اندیشه مهدی حائری
اقتضاءات زیست عقلانی
مهدی حائری دو راه پیش روی انسان میگذارد:
یک. تعیین وکیل
نیازمندی به تأسیس حزب
دو. وکالت مشاع
چیستی جامعه در اندیشه مهدی حائری
نماز جمعه ، جلسه 72
خلاصه جلسه گذشته
پاسخ حائری به اشکالات جریان اطلاق در روایت
اشکال دوم ناظر به عدم جریان اطلاق در فرض تقیهای بودن روایت
پاسخ مرحوم حائری ناظر به تفکیک بین دو نوع از تقیه
تمثیل به حکم شهادتین و مصلحت نوعیه اجتماعی
احتمال اجزا بر اساس کفایت احراز عدالت
پاورقی
منابع
نماز جمعه ، جلسه 66
خلاصه جلسه گذشته
نتیجه بحث از ادله شرطیت امام معصوم (ع) در نماز جمعه
وجوب تعیینی نماز جمعه در عصر غیبت
دلیل اول: استدلال به آیه نهم سوره جمعه در اثبات وجوب تعیینی در عصر غیبت
دیدگاه برگزیده در دلیل نخست
دلیل دوم: استدلال به آیه «حافظوا علی الصلوات و الصلاة الوسطی»
تحلیل لغوی و تفسیری واژگان کلیدی آیه
مراد از «حافظوا»
مراد از «الصلوات»
دیدگاه برگزیده در مراد از «الصلوات»
مراد از «الوسطی»
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 50
خلاصهی بحث گذشته
محدودیت کارآیی تشکیک در وجود در تخییر شرعی بین اقل و اکثر
محدود بودن دایرۀ تشکیک در وجود
نفی تشکیک در اعتباریات شرعی
تبعیت أمور انتزاعی در تشکیک از مناشئ خود
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 52
خلاصهی بحث گذشته
جمعبندی نقد محقق اصفهانی بر بیان آخوند در تخییر بین اقل و اکثر
راهحل از ناحیۀ فردیت مأمورٌبه و نقد آن
راهحل از ناحیۀ غرض مولی و نقد آن
نسبت رأی محقق اصفهانی با بیان آخوند در «اقل بشرط لا»
جمعبندی نهایی از نظر محقق اصفهانی
مبنای مختار در تخییر بین اقل و اکثر: عدول از فردیت و تشکیک به تحلیل اعتباری
کنارگذاشتنِ بحث «فردیت مأموربه» در معنای فلسفی
پرهیز از تحلیل اغراض بهسبک فلسفی و تشکیکی
بازگشت به مبنای امام خمینی در وجوب تخییری و سرایت آن به اقل و اکثر استقلالی
پاسخ به اشکال تحصیل حاصل در فضای اعتباری
امکان جعل دو وجوب اعتباری، بدون نیاز به تعددِ حتمیِ غرض
منشأ وحدت و کثرت در افعال شرعی: اعتبار شارع
نتیجه نهایی در معقولیت تخییر بین اقل و اکثر استقلالی
پاورقی
منابع
قاعده لاضرر ، جلسه 2
خلاصهی بحث گذشته
مبنای عدمِ تمسّک به اطلاقاتِ قرآنی در قاعده «لا ضرر»
کلمات اصولیان در اطلاقات کتاب و سنّت
کلام شیخ انصاری در مطارح الأنظار
تقریر کلام محقق نائینی در فوائد الأصول
تأیید محقق عراقی در نهایة الأفکار
نقد امام خمینی بر انکار اطلاق در کتاب و سنّت
نقد آیتالله خویی و اثباتِ برخی اطلاقات قرآنی
معیار «مقام بیان» و تطبیق آن در آیات؛ نسبت آن با قاعده «لا ضرر»
تطبیق بر قاعده «لا ضرر»
بررسی آیهٔ «وَلَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا لِتَعْتَدُوا» و نسبت آن با قاعدهٔ «لا ضرر»
استقلالِ «ولا تمسکوهُنّ ضراراً» از «فأمسکوهُنّ بمعروف»
شأن نزول و نمونهٔ تاریخیِ امساک ضراری
تحلیل نحوی و معنایی «ضراراً» و «لتعتدوا»
«ضراراً»: مفعولله یا حال؟
«لتعتدوا»: لامِ غایت یا لامِ عاقبت و متعلق آن؟
سرنوشتِ قاعده «العِلّة تُعمِّم و تُخصِّص» نسبت به آیه
دایرهٔ دلالت آیه و نسبت آن با قاعدهٔ «لا ضرر»
نتیجه: آیهٔ «ولا تمسکوهنّ ضراراً»؛ شاهد موردی یا مستند قاعدهٔ عام؟
پاورقی
منابع
آیات حکومت در قرآن (ادله منکرین حکومت) (5) ، جلسه 9
مقدمه
ملکیت تکوینی و اعتباری شارع
تأسیسی بودن «أحل الله البیع»
ثمره قول به تأسیسی بودن ملکیت عقلاء
نظریه ارجاع ملکیت به خداوند
نقد مالکیت مشاع اجتماعی