واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 73
خلاصهی بحث گذشته
نظریهٔ محقق نائینی و مبنای صاحب «منتقى» در فرعِ دو متیمّم
تصویر اجمالی مبنای محقق نائینی در واجب کفایی
اشکال صاحب «منتقى» بر تصویرِ «وجوب الحیازة» در کلام محقق نائینی
تحلیل وجوب وضو و نحوۀ اشتراط در کلام صاحب «منتقى»
نقد بر ادخال «امر بالحیازة» در تحلیلِ مسأله
اشکالات صاحب «منتقى الأصول» بر مبنای آیتالله خویی
نفیِ ملازمهٔ مطلق میان بطلان تیمّم و وجوب وضو
نقدِ کشفِ «عدم قدرت» برای غیرِ سابق
جمعبندی و تحقیق در مساله
تأیید نقد صاحب «منتقى» بر آیتالله خویی در مسألهٔ کشف عدم قدرت
نسبت بحث با تزاحم و تعدد خطابات
رأی مختار در فرعِ دو متیمّم
پاورقی
منابع
آیات حکومت در قرآن (ادله منکرین حکومت) (5) ، جلسه 9
مقدمه
ملکیت تکوینی و اعتباری شارع
تأسیسی بودن «أحل الله البیع»
ثمره قول به تأسیسی بودن ملکیت عقلاء
نظریه ارجاع ملکیت به خداوند
نقد مالکیت مشاع اجتماعی
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 71
خلاصهی بحث گذشته
فرع: حکم دو متیمّم در صورت یافتن آب برای وضوی أحدهما
مبنای محقق نائینی در وجوب حیازة الماء و تزاحم بین المکلّفین
ارکان ثلاثه در فرع دو متیمّم
تطبیق بر تیمّم: وجدان ماء و بطلانِ تیمّمین
تزاحم بینالمكلّفین در مقام امتثالِ وضو
تفصیل آیتالله خویی در فرعِ دو متیمّم و اشکال بر مبنای محقق نائینی
تقریر محقق خویی از مبنای استادش
مناقشهی آیتالله خویی و تفصیل در فروض
صورت اوّل: تسابق به سوی آب
صورت دوم: عدمِ تسابق و تمانع
ملازمهی وجوب وضوء و بطلان تیمّم و نقد دو نکته در کلام میرزای نائینی
تحقیق در مفاد «فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً» و نقد مبنای میرزای نائینی
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 51
خلاصهی بحث گذشته
موضع نهایی در باب تشکیک در اعتباریات
اختصاص نزاعِ تخییر بین اقل و اکثر به «اقل و اکثرِ استقلالی»
فرق اقل و اکثر استقلالی با اقل و اکثر ارتباطی
جایگاه «بشرط لا» و «بشرط شیء» و محدودیت آن در ارتباطیات
جمعبندی
راه دوم محقق اصفهانی در حلّ اشکال تخییر بین اقل و اکثر: تحلیل از حیث غرض
صورتبندی راه دوم: تحلیل از حیث غرض
قید اساسی: تعدد غرض یا جامع مشکّک
جمعبندی زاویۀ دوم در این مرحله
نقد نهایی محقق اصفهانی بر راهحل آخوند در تخییر بین اقل و اکثر
نقد راه نخست: فردیت اقل و اکثر برای جامع تشکیکی
نقد راه دوم: تحلیل از حیث غرض و شرط تعدّد غرض
جمعبندی نقد اصفهانی بر تحلیل آخوند
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 53
خلاصهی بحث گذشته
نظریه امام خمینی در تخییر بین اقل و اکثر
نقطهی عزیمت امام خمینی: تنقیح محلّ نزاع
تقسیم نخست: تدریجیّات و دفعیّات
تقسیم دوم: وحدت غرض و تعدّد غرض
سوم: تزاحم و عدم تزاحم بین الغرضین
حکم امام خمینی در اقل و اکثر تدریجی
نظریهی آیتالله بروجردی در امکان تخییر بین اقل و اکثر تدریجی
نقل کلام در مناهج الأصول
تقریر مفصل در لمحات الأصول
مورد اوّل: طبیعت واحدهی مشکّکه
مورد دوم: تحصیلِ عنوانِ ثانوی واحد توسط اقل و اکثر
ردّ امام خمینی بر مبنای محقق بروجردی
نکتهی مبنایی در کلام محقق اصفهانی: تشکیک و اعتباریات
وحدت و تعدّد غرض در کلام اصفهانی
نسبت با کلام آخوند خراسانی
امکان یا استحاله ثبوتی در تدریجیّات بر اساس مبنای محقق اصفهانی
تحلیل نهایی امام خمینی در اقل و اکثر دفعی
فرضِ غرضِ واحد
فرضِ تعدّد غرض و تزاحم یا مبغوضیتِ جمع
فرضِ تعدّد غرض بدون تزاحم و بدون مبغوضیت جمع
نسبت این تحلیل با مبنای محقق اصفهانی
نقد مبنای امام خمینی در تخییر بین اقلّ و اکثر
مبنای امام در وجوب تخییریِ متباینات
تفاوت روش در بحث تخییر بین اقلّ و اکثر
امکان تعمیم مبنای اعتباریِ امام به اقلّ و اکثر
تأیید عرفی: تخییر بین اقل و اکثر در محاورات عقلا
نقطهی اشتراک و گامِ فراتر
نمونهای از نقش اعتبار شارع در تعیین وحدت و کثرت
نتیجهی مختار
پاورقی
منابع
فقه تربیت ، جلسه 14
مقدمه
فارق دیگر: تفاوت موضوعی؛
تربیت در لغت
اشتقاق از رَبَوَ
اشتقاق از رَببَ
اصل سوم « ضمُّ الشىء للشَّىء، و هو أيضاً مناسبٌ لما قبله»
ربّانی در نظر راغب اصفهانی
«ربّ» در کتاب التحقیق
جهات مختلف سوق الی الکمال
جمع بندی معنای لغوی تربیت
نظر مختار
پاورقی
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 58
خلاصهی بحث گذشته
تحلیل نهایی محقق اصفهانی در واجب کفایی
انحلال حکم و نقش وحدت غرض در سقوط تکلیف از دیگران
وحدت غرض در واجب کفایی و تساوی نسبت آن به مکلفین
سه صورتِ اصلی در واجب کفایی بر مبنای انحلال و وحدت غرض
1- اگر همه انجام دهند: امتثال و مثوبتِ همگانی
2- اگر همه ترک کنند: عصیان و عقابِ همگانی
3- اگر بعضی انجام دهند و بعضی ترک کنند: سقوط تکلیف از تارکین
مقایسه با واجب تخییری و نقدِ تقریر «توارد العلل» در کلام آخوند
استدراک نهایی محقق اصفهانی: موردِ اشتراک در دفن میّت
جمعبندی و افق نقد مبنای انحلال
پاورقی
منابع
قاعده لاضرر ، جلسه 3
خلاصهی بحث گذشته
عدم کفایت آیهٔ «وَلَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا» برای اثبات قاعدهٔ عام «لا ضرر»
صحیحهٔ بزنطی و تعیین مصداقِ «هٰذَا الضِّرَار»
آیهٔ «لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا» و دلالت آن بر حرمتِ اضرار به غیر
سیاق آیه و ساختار آن
نهی مستقیم از اضرار به غیر
نسبت آیه با ضرر به نفس
شأن نزول آیه و تأییدِ معنای اضرار به غیر
آیه «وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ»
آیه «وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ»
نهی از اضرار برای تضییق
الغای خصوصیت و دلالت بر منع اضرار
تعبیر «غَيْرَ مُضَارٍّ» در آیهٔ میراث
وصیتِ ضرری و دَینِ ضرری
الغای خصوصیت به ورای وصیت و دَین
جمعبندی: از آیات ضرر تا قاعدهٔ «لا ضرر»
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 52
خلاصهی بحث گذشته
جمعبندی نقد محقق اصفهانی بر بیان آخوند در تخییر بین اقل و اکثر
راهحل از ناحیۀ فردیت مأمورٌبه و نقد آن
راهحل از ناحیۀ غرض مولی و نقد آن
نسبت رأی محقق اصفهانی با بیان آخوند در «اقل بشرط لا»
جمعبندی نهایی از نظر محقق اصفهانی
مبنای مختار در تخییر بین اقل و اکثر: عدول از فردیت و تشکیک به تحلیل اعتباری
کنارگذاشتنِ بحث «فردیت مأموربه» در معنای فلسفی
پرهیز از تحلیل اغراض بهسبک فلسفی و تشکیکی
بازگشت به مبنای امام خمینی در وجوب تخییری و سرایت آن به اقل و اکثر استقلالی
پاسخ به اشکال تحصیل حاصل در فضای اعتباری
امکان جعل دو وجوب اعتباری، بدون نیاز به تعددِ حتمیِ غرض
منشأ وحدت و کثرت در افعال شرعی: اعتبار شارع
نتیجه نهایی در معقولیت تخییر بین اقل و اکثر استقلالی
پاورقی
منابع