آیات حکومت در قرآن (ادله منکرین حکومت) (5) ، جلسه 9
مقدمه
ملکیت تکوینی و اعتباری شارع
تأسیسی بودن «أحل الله البیع»
ثمره قول به تأسیسی بودن ملکیت عقلاء
نظریه ارجاع ملکیت به خداوند
نقد مالکیت مشاع اجتماعی
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 50
خلاصهی بحث گذشته
محدودیت کارآیی تشکیک در وجود در تخییر شرعی بین اقل و اکثر
محدود بودن دایرۀ تشکیک در وجود
نفی تشکیک در اعتباریات شرعی
تبعیت أمور انتزاعی در تشکیک از مناشئ خود
پاورقی
منابع
نماز جمعه ، جلسه 66
خلاصه جلسه گذشته
نتیجه بحث از ادله شرطیت امام معصوم (ع) در نماز جمعه
وجوب تعیینی نماز جمعه در عصر غیبت
دلیل اول: استدلال به آیه نهم سوره جمعه در اثبات وجوب تعیینی در عصر غیبت
دیدگاه برگزیده در دلیل نخست
دلیل دوم: استدلال به آیه «حافظوا علی الصلوات و الصلاة الوسطی»
تحلیل لغوی و تفسیری واژگان کلیدی آیه
مراد از «حافظوا»
مراد از «الصلوات»
دیدگاه برگزیده در مراد از «الصلوات»
مراد از «الوسطی»
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 73
خلاصهی بحث گذشته
نظریهٔ محقق نائینی و مبنای صاحب «منتقى» در فرعِ دو متیمّم
تصویر اجمالی مبنای محقق نائینی در واجب کفایی
اشکال صاحب «منتقى» بر تصویرِ «وجوب الحیازة» در کلام محقق نائینی
تحلیل وجوب وضو و نحوۀ اشتراط در کلام صاحب «منتقى»
نقد بر ادخال «امر بالحیازة» در تحلیلِ مسأله
اشکالات صاحب «منتقى الأصول» بر مبنای آیتالله خویی
نفیِ ملازمهٔ مطلق میان بطلان تیمّم و وجوب وضو
نقدِ کشفِ «عدم قدرت» برای غیرِ سابق
جمعبندی و تحقیق در مساله
تأیید نقد صاحب «منتقى» بر آیتالله خویی در مسألهٔ کشف عدم قدرت
نسبت بحث با تزاحم و تعدد خطابات
رأی مختار در فرعِ دو متیمّم
پاورقی
منابع
نماز جمعه ، جلسه 67
خلاصه جلسه گذشته
تفسیر «صلاة الوسطی» در روایات به نماز ظهر
بیان استدلال بر اساس روایات
وجه ضمیمه روایات در استدلال حائری
اشکالات مطرح شده نسبت به استدلال
اشکال نخست: عدم تصریح به نماز جمعه در تفسیر «صلاة الوسطی»
ارزیابی اشکال
اشکال دوم: ارشادی بودن امر در آیه
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 58
خلاصهی بحث گذشته
تحلیل نهایی محقق اصفهانی در واجب کفایی
انحلال حکم و نقش وحدت غرض در سقوط تکلیف از دیگران
وحدت غرض در واجب کفایی و تساوی نسبت آن به مکلفین
سه صورتِ اصلی در واجب کفایی بر مبنای انحلال و وحدت غرض
1- اگر همه انجام دهند: امتثال و مثوبتِ همگانی
2- اگر همه ترک کنند: عصیان و عقابِ همگانی
3- اگر بعضی انجام دهند و بعضی ترک کنند: سقوط تکلیف از تارکین
مقایسه با واجب تخییری و نقدِ تقریر «توارد العلل» در کلام آخوند
استدراک نهایی محقق اصفهانی: موردِ اشتراک در دفن میّت
جمعبندی و افق نقد مبنای انحلال
پاورقی
منابع
قاعده لاضرر ، جلسه 3
خلاصهی بحث گذشته
عدم کفایت آیهٔ «وَلَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا» برای اثبات قاعدهٔ عام «لا ضرر»
صحیحهٔ بزنطی و تعیین مصداقِ «هٰذَا الضِّرَار»
آیهٔ «لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا» و دلالت آن بر حرمتِ اضرار به غیر
سیاق آیه و ساختار آن
نهی مستقیم از اضرار به غیر
نسبت آیه با ضرر به نفس
شأن نزول آیه و تأییدِ معنای اضرار به غیر
آیه «وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ»
آیه «وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ»
نهی از اضرار برای تضییق
الغای خصوصیت و دلالت بر منع اضرار
تعبیر «غَيْرَ مُضَارٍّ» در آیهٔ میراث
وصیتِ ضرری و دَینِ ضرری
الغای خصوصیت به ورای وصیت و دَین
جمعبندی: از آیات ضرر تا قاعدهٔ «لا ضرر»
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 51
خلاصهی بحث گذشته
موضع نهایی در باب تشکیک در اعتباریات
اختصاص نزاعِ تخییر بین اقل و اکثر به «اقل و اکثرِ استقلالی»
فرق اقل و اکثر استقلالی با اقل و اکثر ارتباطی
جایگاه «بشرط لا» و «بشرط شیء» و محدودیت آن در ارتباطیات
جمعبندی
راه دوم محقق اصفهانی در حلّ اشکال تخییر بین اقل و اکثر: تحلیل از حیث غرض
صورتبندی راه دوم: تحلیل از حیث غرض
قید اساسی: تعدد غرض یا جامع مشکّک
جمعبندی زاویۀ دوم در این مرحله
نقد نهایی محقق اصفهانی بر راهحل آخوند در تخییر بین اقل و اکثر
نقد راه نخست: فردیت اقل و اکثر برای جامع تشکیکی
نقد راه دوم: تحلیل از حیث غرض و شرط تعدّد غرض
جمعبندی نقد اصفهانی بر تحلیل آخوند
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 53
خلاصهی بحث گذشته
نظریه امام خمینی در تخییر بین اقل و اکثر
نقطهی عزیمت امام خمینی: تنقیح محلّ نزاع
تقسیم نخست: تدریجیّات و دفعیّات
تقسیم دوم: وحدت غرض و تعدّد غرض
سوم: تزاحم و عدم تزاحم بین الغرضین
حکم امام خمینی در اقل و اکثر تدریجی
نظریهی آیتالله بروجردی در امکان تخییر بین اقل و اکثر تدریجی
نقل کلام در مناهج الأصول
تقریر مفصل در لمحات الأصول
مورد اوّل: طبیعت واحدهی مشکّکه
مورد دوم: تحصیلِ عنوانِ ثانوی واحد توسط اقل و اکثر
ردّ امام خمینی بر مبنای محقق بروجردی
نکتهی مبنایی در کلام محقق اصفهانی: تشکیک و اعتباریات
وحدت و تعدّد غرض در کلام اصفهانی
نسبت با کلام آخوند خراسانی
امکان یا استحاله ثبوتی در تدریجیّات بر اساس مبنای محقق اصفهانی
تحلیل نهایی امام خمینی در اقل و اکثر دفعی
فرضِ غرضِ واحد
فرضِ تعدّد غرض و تزاحم یا مبغوضیتِ جمع
فرضِ تعدّد غرض بدون تزاحم و بدون مبغوضیت جمع
نسبت این تحلیل با مبنای محقق اصفهانی
نقد مبنای امام خمینی در تخییر بین اقلّ و اکثر
مبنای امام در وجوب تخییریِ متباینات
تفاوت روش در بحث تخییر بین اقلّ و اکثر
امکان تعمیم مبنای اعتباریِ امام به اقلّ و اکثر
تأیید عرفی: تخییر بین اقل و اکثر در محاورات عقلا
نقطهی اشتراک و گامِ فراتر
نمونهای از نقش اعتبار شارع در تعیین وحدت و کثرت
نتیجهی مختار
پاورقی
منابع