واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 55
خلاصهی بحث گذشته
تقسیم واجب به عینی و کفایی
تحلیل آخوند از واجب کفایی: «سنخٌ من الوجوب»
غرض واحد، تعلّق به جمیع، سقوط به فعل بعض
جمعبندی
نقد اجمالی بیان آخوند در واجب کفایی و رفعِ تهافت با فرضِ قدر جامع
راهحل بر مبنای «قدر جامع»
نقد محقق اصفهانی بر بیان آخوند و طرح مسئله بر محور «فعل» و «فاعل»
تقوّم بعث به «مكلَّف» و «مكلَّفٌبه» و بطلان تحلیل «فعلِ صرف» در واجب کفایی
پرسش نهایی: «المكلَّفُ بالواجب الكفائي من هو؟» و پنج احتمال
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 52
خلاصهی بحث گذشته
جمعبندی نقد محقق اصفهانی بر بیان آخوند در تخییر بین اقل و اکثر
راهحل از ناحیۀ فردیت مأمورٌبه و نقد آن
راهحل از ناحیۀ غرض مولی و نقد آن
نسبت رأی محقق اصفهانی با بیان آخوند در «اقل بشرط لا»
جمعبندی نهایی از نظر محقق اصفهانی
مبنای مختار در تخییر بین اقل و اکثر: عدول از فردیت و تشکیک به تحلیل اعتباری
کنارگذاشتنِ بحث «فردیت مأموربه» در معنای فلسفی
پرهیز از تحلیل اغراض بهسبک فلسفی و تشکیکی
بازگشت به مبنای امام خمینی در وجوب تخییری و سرایت آن به اقل و اکثر استقلالی
پاسخ به اشکال تحصیل حاصل در فضای اعتباری
امکان جعل دو وجوب اعتباری، بدون نیاز به تعددِ حتمیِ غرض
منشأ وحدت و کثرت در افعال شرعی: اعتبار شارع
نتیجه نهایی در معقولیت تخییر بین اقل و اکثر استقلالی
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 56
خلاصهی بحث گذشته
ضرورت فرض ثبوت مکلف در خطاب از منظر محقق اصفهانی
نظریه «خطابات قانونیه» و ضرورت وجود مکلف در خطابات
تمایز اعتبار از تکوین
تاملی در نسبت فعل و مکلف
نتیجهگیری
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 59
خلاصهی بحث گذشته
بررسی مبنایی «نیاز حکم به مکلف»
تبیین و نقد ادلهی قول مشهور (نیاز ذاتی حکم به مکلف)
اشکال مبنایی بر این استدلال
بررسی تفصیلی مبانی چهارگانهی حقیقت حکم در پرتو نقد فوق
مبنای اول: حکم به معنای ارادهی تشریعیه
مبنای دوم: حکم به معنای طلب انشائی
مبنای سوم: حکم به معنای بعث و تحریک
مبنای چهارم: حکم به معنای اعتبار بر ذمهی المکلف
تبیین مبنا و لوازم «خطابات قانونیه» به عنوان نظریهی جایگزین
لوازم و نتایج مهم این نظریه
بازگشت به مسئله واجب کفایی: نتیجهگیری نهایی
رأی مختار
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 58
خلاصهی بحث گذشته
تحلیل نهایی محقق اصفهانی در واجب کفایی
انحلال حکم و نقش وحدت غرض در سقوط تکلیف از دیگران
وحدت غرض در واجب کفایی و تساوی نسبت آن به مکلفین
سه صورتِ اصلی در واجب کفایی بر مبنای انحلال و وحدت غرض
1- اگر همه انجام دهند: امتثال و مثوبتِ همگانی
2- اگر همه ترک کنند: عصیان و عقابِ همگانی
3- اگر بعضی انجام دهند و بعضی ترک کنند: سقوط تکلیف از تارکین
مقایسه با واجب تخییری و نقدِ تقریر «توارد العلل» در کلام آخوند
استدراک نهایی محقق اصفهانی: موردِ اشتراک در دفن میّت
جمعبندی و افق نقد مبنای انحلال
پاورقی
منابع
نماز جمعه ، جلسه 66
خلاصه جلسه گذشته
نتیجه بحث از ادله شرطیت امام معصوم (ع) در نماز جمعه
وجوب تعیینی نماز جمعه در عصر غیبت
دلیل اول: استدلال به آیه نهم سوره جمعه در اثبات وجوب تعیینی در عصر غیبت
دیدگاه برگزیده در دلیل نخست
دلیل دوم: استدلال به آیه «حافظوا علی الصلوات و الصلاة الوسطی»
تحلیل لغوی و تفسیری واژگان کلیدی آیه
مراد از «حافظوا»
مراد از «الصلوات»
دیدگاه برگزیده در مراد از «الصلوات»
مراد از «الوسطی»
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 67
خلاصهی بحث گذشته
مبنای آیتالله بروجردی در فرق واجب عینی و کفایی
اشکالات سهگانهی آیتالله وحید خراسانی بر مبنای محقق بروجردی
ارزیابی اشکال نخست: نقض به واجب تخییری
پاسخ به اشکال دوم: خلطِ تکوین و تشریع و سوءفهم محلِّ تقیید
1- عدمِ جواز سرایت بیواسطهی قواعد تکوینی به تشریع
2- محلّ تقیید در کلام آیت الله بروجردی: غرضِ مولا، نه ذاتِ فعلِ عبد
پاسخ به اشکال سوم: جمعِ وحدتِ غرض با تعددِ وجوب
نتیجه در بارهی سه اشکال
ثمرهی مهم مبنای آیت الله بروجردی در باب أصالة الإطلاق
نظریه امام خمینی در واجبات کفایی
پاورقی
منابع
نماز جمعه ، جلسه 67
خلاصه جلسه گذشته
تفسیر «صلاة الوسطی» در روایات به نماز ظهر
بیان استدلال بر اساس روایات
وجه ضمیمه روایات در استدلال حائری
اشکالات مطرح شده نسبت به استدلال
اشکال نخست: عدم تصریح به نماز جمعه در تفسیر «صلاة الوسطی»
ارزیابی اشکال
اشکال دوم: ارشادی بودن امر در آیه
پاورقی
منابع
آیات حکومت در قرآن (ادله منکرین حکومت) (5) ، جلسه 10