آیات حکومت در قرآن (ادله منکرین حکومت) (5) ، جلسه 9
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 53
خلاصهی بحث گذشته
نظریه امام خمینی در تخییر بین اقل و اکثر
نقطهی عزیمت امام خمینی: تنقیح محلّ نزاع
تقسیم نخست: تدریجیّات و دفعیّات
تقسیم دوم: وحدت غرض و تعدّد غرض
سوم: تزاحم و عدم تزاحم بین الغرضین
حکم امام خمینی در اقل و اکثر تدریجی
نظریهی آیتالله بروجردی در امکان تخییر بین اقل و اکثر تدریجی
نقل کلام در مناهج الأصول
تقریر مفصل در لمحات الأصول
مورد اوّل: طبیعت واحدهی مشکّکه
مورد دوم: تحصیلِ عنوانِ ثانوی واحد توسط اقل و اکثر
ردّ امام خمینی بر مبنای محقق بروجردی
نکتهی مبنایی در کلام محقق اصفهانی: تشکیک و اعتباریات
وحدت و تعدّد غرض در کلام اصفهانی
نسبت با کلام آخوند خراسانی
امکان یا استحاله ثبوتی در تدریجیّات بر اساس مبنای محقق اصفهانی
تحلیل نهایی امام خمینی در اقل و اکثر دفعی
فرضِ غرضِ واحد
فرضِ تعدّد غرض و تزاحم یا مبغوضیتِ جمع
فرضِ تعدّد غرض بدون تزاحم و بدون مبغوضیت جمع
نسبت این تحلیل با مبنای محقق اصفهانی
نقد مبنای امام خمینی در تخییر بین اقلّ و اکثر
مبنای امام در وجوب تخییریِ متباینات
تفاوت روش در بحث تخییر بین اقلّ و اکثر
امکان تعمیم مبنای اعتباریِ امام به اقلّ و اکثر
تأیید عرفی: تخییر بین اقل و اکثر در محاورات عقلا
نقطهی اشتراک و گامِ فراتر
نمونهای از نقش اعتبار شارع در تعیین وحدت و کثرت
نتیجهی مختار
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 51
خلاصهی بحث گذشته
موضع نهایی در باب تشکیک در اعتباریات
اختصاص نزاعِ تخییر بین اقل و اکثر به «اقل و اکثرِ استقلالی»
فرق اقل و اکثر استقلالی با اقل و اکثر ارتباطی
جایگاه «بشرط لا» و «بشرط شیء» و محدودیت آن در ارتباطیات
جمعبندی
راه دوم محقق اصفهانی در حلّ اشکال تخییر بین اقل و اکثر: تحلیل از حیث غرض
صورتبندی راه دوم: تحلیل از حیث غرض
قید اساسی: تعدد غرض یا جامع مشکّک
جمعبندی زاویۀ دوم در این مرحله
نقد نهایی محقق اصفهانی بر راهحل آخوند در تخییر بین اقل و اکثر
نقد راه نخست: فردیت اقل و اکثر برای جامع تشکیکی
نقد راه دوم: تحلیل از حیث غرض و شرط تعدّد غرض
جمعبندی نقد اصفهانی بر تحلیل آخوند
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 52
خلاصهی بحث گذشته
جمعبندی نقد محقق اصفهانی بر بیان آخوند در تخییر بین اقل و اکثر
راهحل از ناحیۀ فردیت مأمورٌبه و نقد آن
راهحل از ناحیۀ غرض مولی و نقد آن
نسبت رأی محقق اصفهانی با بیان آخوند در «اقل بشرط لا»
جمعبندی نهایی از نظر محقق اصفهانی
مبنای مختار در تخییر بین اقل و اکثر: عدول از فردیت و تشکیک به تحلیل اعتباری
کنارگذاشتنِ بحث «فردیت مأموربه» در معنای فلسفی
پرهیز از تحلیل اغراض بهسبک فلسفی و تشکیکی
بازگشت به مبنای امام خمینی در وجوب تخییری و سرایت آن به اقل و اکثر استقلالی
پاسخ به اشکال تحصیل حاصل در فضای اعتباری
امکان جعل دو وجوب اعتباری، بدون نیاز به تعددِ حتمیِ غرض
منشأ وحدت و کثرت در افعال شرعی: اعتبار شارع
نتیجه نهایی در معقولیت تخییر بین اقل و اکثر استقلالی
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 55
خلاصهی بحث گذشته
تقسیم واجب به عینی و کفایی
تحلیل آخوند از واجب کفایی: «سنخٌ من الوجوب»
غرض واحد، تعلّق به جمیع، سقوط به فعل بعض
جمعبندی
نقد اجمالی بیان آخوند در واجب کفایی و رفعِ تهافت با فرضِ قدر جامع
راهحل بر مبنای «قدر جامع»
نقد محقق اصفهانی بر بیان آخوند و طرح مسئله بر محور «فعل» و «فاعل»
تقوّم بعث به «مكلَّف» و «مكلَّفٌبه» و بطلان تحلیل «فعلِ صرف» در واجب کفایی
پرسش نهایی: «المكلَّفُ بالواجب الكفائي من هو؟» و پنج احتمال
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 56
خلاصهی بحث گذشته
ضرورت فرض ثبوت مکلف در خطاب از منظر محقق اصفهانی
نظریه «خطابات قانونیه» و ضرورت وجود مکلف در خطابات
تمایز اعتبار از تکوین
تاملی در نسبت فعل و مکلف
نتیجهگیری
پاورقی
منابع
آیات حکومت در قرآن (ادله منکرین حکومت) (5) ، جلسه 10
فقه تربیت ، جلسه 12
خلاصه مباحث گذشته
فارق دیگر: تمایز در منبع بودن برای قانونگذاری
فقه منبع اصلی قانون
مواردی از شبهات تفکیک فقه از قانون؛
ریشهیابی شبهه
قاعده «حفظ حدود الله»
مقصود از حفظ حدود حدود الهی
ریشه این فارق
1. عمومیت قانون
2. قابلیت تبصره
3. قابلیت تغییر
4. نسبیت در قانون
5. الزام و التزام در قانون
جمعبندی
مقاصد الشریعه و حدود الهی
پاورقی
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 60