واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 32

خلاصه‌ی بحث گذشته
نقد صورتِ وحدتِ غرض نزد آخوند؛ عدم کشفِ وحدتِ نوعی از جامعِ واحدِ متعلق
برهان محقق اصفهانی بر قاعده الواحد و دفعِ «تخصص بلا مخصص»
سنخیّت و نفیِ لزومِ جامعِ ماهوی
تحدید جریان سنخیّت و قاعده الواحد؛ انکار عمومیت فلسفی و استناد قرآنی
سنخیّت: محدود به علل طبیعی، نه مطلقِ علیت
استناد قرآنی: نسبت اضداد به جعلِ تکوینیِ الهی
تحدید دایره سنخیّت و نسبت آن با صفاتِ فعلِ الهی
نتیجه نهایی
پاورقی
منابع

واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 30

خلاصه‌ی بحث گذشته
نظریه سوم: تقریر آخوند خراسانی
صورت اول: تخییر عقلی در فرضِ غرضِ واحد و کشفِ جامعِ حقیقی
مبانی و لوازم نظریه
ادله نظریه
صورت دوم: تعددِ اغراض و «سنخٌ من الوجوب» در واجب تخییری
عبارت محوری و دو قرائت ممکن
مبانی و لوازم نظریه
تقریر نظریه آخوند: «سنخٌ من الوجوب» در فرضِ تعدد اغراض
تحلیل مرحوم روحانی: برزخی میان وجوب تعیینی و استحباب
نقدی بر کلام مرحوم روحانی
پاسخ به دو ابهام در کلام آخوند خراسانی
۱- ردّ «أحدهما لا بعینه» مفهوماً و مصداقاً
۲- مقصود از «ولا كلّ واحدٍ منهما تعيينا مع السقوط بفعل الآخر»
پاورقی
منابع

واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 54

خلاصه‌ی بحث گذشته
رأی آیت‌الله خویی در تخییر بین اقل و اکثر و نسبت آن با مبنای امام و محقق نائینی
دو مثال فقهی در تحلیل محقق خویی
جمع‌بندی فشرده و نکات محوریِ بحث تخییر بین اقلّ و اکثر
جایگاه تاریخی بحث
مبنای آخوند خراسانی و نقد اساسی بر آن
نقد محقق نائینی، محقق خویی و امام خمینی
صورت‌بندی نهایی آراء در فرض «اقل لا‌بشرط»
اقل لا‌بشرط و غرض واحد
اقل لا‌بشرط و دو غرض مستقلّ (مبنای امام و اصفهانی)
مبنای محقق خویی در اقل لا‌بشرط
رأی مختار: تحلیل اعتباریِ محض
گام افزوده: تخییر در فرضِ غرض واحد
پاورقی
منابع

فقه تربیت ، جلسه 9

خلاصه مباحث قبل
ثواب و عقاب در اخلاق
تعارض احکام فقه با اخلاق
نمونه‌ای از شبهه تعارض فقه و اخلاق
نمونه‌ی دیگر از شبهه تعارض فقه و اخلاق
پاورقی

واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 46

خلاصه‌ی بحث گذشته
حدود اعتبار: امکان یا امتناعِ اعتبارِ امرِ محال و نسبت آن با «فرد مردّد»
اعتباریات در فلسفه و در اصول
تقسیم اعتباریات در کلام محقق اصفهانی و محقق عراقی
تمایز «اعتباری» و «انتزاعی» در اصطلاح اصولی
ضابطه‌ی امکان اعتبار: «الاعتبار تابعٌ للأثر»
اعتبار به‌مثابه «تنزیل ما لیس بموجود منزلة الموجود»
دو نحوه وجود برای مفاهیم مقولی
تطبیق در بحث شرط متأخّر
تطبیق بر ما نحن فیه: «فرد مردّد» در عالم اعتبار
حدود امکانِ اعتبار و نسبت آن با معاملات معدوم و «فرد مردّد»
الف) دو گونه امر اعتباری از حیث بقاء
ب) تمایز اعتباری و انتزاعی و نقش اثر عقلایی
ج) تطبیق نهایی بر «فرد مردّد» و معاملات آتی
پاورقی
منابع

واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 48

خلاصه‌ی بحث گذشته
امکان یا استحاله تخییر میان اقل و اکثر
تقریر محقق اصفهانی از استحاله تخییر میان اقل و اکثر
اقل و اکثر تدریجی
اقل و اکثر دفعی
جمع‌بندی کلام محقق اصفهانی
پاسخ آخوند خراسانی به استحاله تخییر میان اقل و اکثر
تحلیل «اقل بشرط لا» و «اکثر بما هو اکثر» در پاسخ آخوند
پاسخ آخوند به اشکال
استدراک آخوند: خروج صورتِ «انضمام غیرِ واجب» از محلّ بحث
دیدگاه محقق نائینی در استحاله تخییر بین اقل و اکثر
صورت نخست: اقل «لا بشرط» نسبت به اکثر
صورت دوم: اقل «بشرط لا» از انضمامِ زوائد
پاورقی
منابع

واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 43

خلاصه‌ی بحث گذشته
نقد محقق اصفهانی بر استثناء «بعث» در کلام محقق خراسانی
مناقشه محقق اصفهانی: عدم اختصاص مشکل به «غایت بعث»
تعمیم تحلیل به اراده تکوینی و تشریعی و ربط آن با شوق
ارزیابی برهان «عرضی‌بودنِ حکم» و پاسخ‌های سه‌گانه از منظر محقق اصفهانی
تقریر برهان مبتنی بر عرضی‌بودنِ حکم
پاسخ‌های سه‌گانه به برهان عرضیت حکم
پاسخ شیخ انصاری: اختصاص قاعده به اعراض متأصّله تکوینیه
پاسخ نقضیِ آخوند: تمسّک به علم اجمالی
پاسخ نائینی: تفصیل میان اراده تکوینی و اراده تشریعی
جمع‌بندی موضع محقق اصفهانی
جمع‌بندی مبنای نهایی محقق اصفهانی در امتناع مطلق «فرد مردّد»
مبنای نهایی: امتناع تعلّق هر صفتی به فرد مردّد
تمایز مبنای اصفهانی از استدلالِ مبتنی بر عرضی‌بودن حکم
آثار فقهی و اصولی امتناعِ مطلقِ فرد مردّد
تفکیک میان «جامع معیّن» و «فرد مردّد»
شمول مبنا نسبت به علم، اراده و بعث
وجه نخست: استناد به کلام شیخ اعظم در «بیع صاعٍ من صُبرة» و مبنای خفیف‌المؤونة بودن اعتبار
وجه دوم: استثناء بعث از صفات اعتباریِ قابل تعلّق به فرد مردّد در کلام آخوند خراسانی
تقریر منتقى الأصول از دو برهان محقق اصفهانی بر امتناع «فرد مردّد»
وجه سوم منتقى: نیاز عرض به محلّ و عدم واقعیتِ فرد مردّد
نقدی بر تقریر مرحوم روحانی از دلیل اول محقق اصفهانی
وجه چهارم منتقى: قوام صفات تعلّقیه به متعلَّق و لزوم انقلاب میان معیّن و مردّد
نقدی بر تقریر مرحوم روحانی از دلیل دوم محقق اصفهانی
پاورقی
منابع

آیات حکومت در قرآن (ادله منکرین حکومت) (5) ، جلسه 5

واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 37

خلاصه‌ی بحث گذشته
تلخیص نظریه‌ی محقق عراقی و بررسی ثمره در جانب ثواب
مناقشات در نظریه‌ی محقق عراقی
اشکال اول: امتناع «نقص» در ساحت اعتباریات
اشکال دوم: نقد مبنای «تعدد عقاب» و انحصار معیار در مخالفت با خطاب
پاسخ به یک اشکال مقدر
اشکال سوم: استناد سقوط تکلیف به «ترخیص شارع» نه «فعل مکلّف»
نتیجه‌گیری نهایی
پاورقی
منابع