واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 56
خلاصهی بحث گذشته
ضرورت فرض ثبوت مکلف در خطاب از منظر محقق اصفهانی
نظریه «خطابات قانونیه» و ضرورت وجود مکلف در خطابات
تمایز اعتبار از تکوین
تاملی در نسبت فعل و مکلف
نتیجهگیری
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 55
خلاصهی بحث گذشته
تقسیم واجب به عینی و کفایی
تحلیل آخوند از واجب کفایی: «سنخٌ من الوجوب»
غرض واحد، تعلّق به جمیع، سقوط به فعل بعض
جمعبندی
نقد اجمالی بیان آخوند در واجب کفایی و رفعِ تهافت با فرضِ قدر جامع
راهحل بر مبنای «قدر جامع»
نقد محقق اصفهانی بر بیان آخوند و طرح مسئله بر محور «فعل» و «فاعل»
تقوّم بعث به «مكلَّف» و «مكلَّفٌبه» و بطلان تحلیل «فعلِ صرف» در واجب کفایی
پرسش نهایی: «المكلَّفُ بالواجب الكفائي من هو؟» و پنج احتمال
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 54
خلاصهی بحث گذشته
رأی آیتالله خویی در تخییر بین اقل و اکثر و نسبت آن با مبنای امام و محقق نائینی
دو مثال فقهی در تحلیل محقق خویی
جمعبندی فشرده و نکات محوریِ بحث تخییر بین اقلّ و اکثر
جایگاه تاریخی بحث
مبنای آخوند خراسانی و نقد اساسی بر آن
نقد محقق نائینی، محقق خویی و امام خمینی
صورتبندی نهایی آراء در فرض «اقل لابشرط»
اقل لابشرط و غرض واحد
اقل لابشرط و دو غرض مستقلّ (مبنای امام و اصفهانی)
مبنای محقق خویی در اقل لابشرط
رأی مختار: تحلیل اعتباریِ محض
گام افزوده: تخییر در فرضِ غرض واحد
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 53
خلاصهی بحث گذشته
نظریه امام خمینی در تخییر بین اقل و اکثر
نقطهی عزیمت امام خمینی: تنقیح محلّ نزاع
تقسیم نخست: تدریجیّات و دفعیّات
تقسیم دوم: وحدت غرض و تعدّد غرض
سوم: تزاحم و عدم تزاحم بین الغرضین
حکم امام خمینی در اقل و اکثر تدریجی
نظریهی آیتالله بروجردی در امکان تخییر بین اقل و اکثر تدریجی
نقل کلام در مناهج الأصول
تقریر مفصل در لمحات الأصول
مورد اوّل: طبیعت واحدهی مشکّکه
مورد دوم: تحصیلِ عنوانِ ثانوی واحد توسط اقل و اکثر
ردّ امام خمینی بر مبنای محقق بروجردی
نکتهی مبنایی در کلام محقق اصفهانی: تشکیک و اعتباریات
وحدت و تعدّد غرض در کلام اصفهانی
نسبت با کلام آخوند خراسانی
امکان یا استحاله ثبوتی در تدریجیّات بر اساس مبنای محقق اصفهانی
تحلیل نهایی امام خمینی در اقل و اکثر دفعی
فرضِ غرضِ واحد
فرضِ تعدّد غرض و تزاحم یا مبغوضیتِ جمع
فرضِ تعدّد غرض بدون تزاحم و بدون مبغوضیت جمع
نسبت این تحلیل با مبنای محقق اصفهانی
نقد مبنای امام خمینی در تخییر بین اقلّ و اکثر
مبنای امام در وجوب تخییریِ متباینات
تفاوت روش در بحث تخییر بین اقلّ و اکثر
امکان تعمیم مبنای اعتباریِ امام به اقلّ و اکثر
تأیید عرفی: تخییر بین اقل و اکثر در محاورات عقلا
نقطهی اشتراک و گامِ فراتر
نمونهای از نقش اعتبار شارع در تعیین وحدت و کثرت
نتیجهی مختار
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 52
خلاصهی بحث گذشته
جمعبندی نقد محقق اصفهانی بر بیان آخوند در تخییر بین اقل و اکثر
راهحل از ناحیۀ فردیت مأمورٌبه و نقد آن
راهحل از ناحیۀ غرض مولی و نقد آن
نسبت رأی محقق اصفهانی با بیان آخوند در «اقل بشرط لا»
جمعبندی نهایی از نظر محقق اصفهانی
مبنای مختار در تخییر بین اقل و اکثر: عدول از فردیت و تشکیک به تحلیل اعتباری
کنارگذاشتنِ بحث «فردیت مأموربه» در معنای فلسفی
پرهیز از تحلیل اغراض بهسبک فلسفی و تشکیکی
بازگشت به مبنای امام خمینی در وجوب تخییری و سرایت آن به اقل و اکثر استقلالی
پاسخ به اشکال تحصیل حاصل در فضای اعتباری
امکان جعل دو وجوب اعتباری، بدون نیاز به تعددِ حتمیِ غرض
منشأ وحدت و کثرت در افعال شرعی: اعتبار شارع
نتیجه نهایی در معقولیت تخییر بین اقل و اکثر استقلالی
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 51
خلاصهی بحث گذشته
موضع نهایی در باب تشکیک در اعتباریات
اختصاص نزاعِ تخییر بین اقل و اکثر به «اقل و اکثرِ استقلالی»
فرق اقل و اکثر استقلالی با اقل و اکثر ارتباطی
جایگاه «بشرط لا» و «بشرط شیء» و محدودیت آن در ارتباطیات
جمعبندی
راه دوم محقق اصفهانی در حلّ اشکال تخییر بین اقل و اکثر: تحلیل از حیث غرض
صورتبندی راه دوم: تحلیل از حیث غرض
قید اساسی: تعدد غرض یا جامع مشکّک
جمعبندی زاویۀ دوم در این مرحله
نقد نهایی محقق اصفهانی بر راهحل آخوند در تخییر بین اقل و اکثر
نقد راه نخست: فردیت اقل و اکثر برای جامع تشکیکی
نقد راه دوم: تحلیل از حیث غرض و شرط تعدّد غرض
جمعبندی نقد اصفهانی بر تحلیل آخوند
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 50
خلاصهی بحث گذشته
محدودیت کارآیی تشکیک در وجود در تخییر شرعی بین اقل و اکثر
محدود بودن دایرۀ تشکیک در وجود
نفی تشکیک در اعتباریات شرعی
تبعیت أمور انتزاعی در تشکیک از مناشئ خود
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 49
خلاصهی بحث گذشته
تحلیلِ زیربنای کلام آخوند در بیان محقق اصفهانی
جهت اول: فردیتِ اقل و اکثر نسبت به طبیعت مأموربه
جهت دوم: حیث غرض و موضوعیت اقل و اکثر برای غرضِ مولی
بررسی مبنای تشکیک در تحلیل فردیتِ اکثر
نقش تشکیک وجود در فردیت اقل و اکثر
پاسخ محقق اصفهانی به اشکال «تحقّق فرد با اقل» بر اساس قانون تشخّص
تفکیک تشخّص از امتیاز
محدودیت کارآیی تشکیک وجود در بحث تخییر بین اقل و اکثر
محدودیت کارآیی تشکیک وجود در بحث تخییر بین اقل و اکثر شرعی
محدود بودن دایرۀ تشکیک به بعضی از مقولات، نه همۀ آنها
عدم جریان تشکیک در اعتباریات
جمعبندی نسبت به بحث واجب تخییری و اقل و اکثر شرعی
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 48
خلاصهی بحث گذشته
امکان یا استحاله تخییر میان اقل و اکثر
تقریر محقق اصفهانی از استحاله تخییر میان اقل و اکثر
اقل و اکثر تدریجی
اقل و اکثر دفعی
جمعبندی کلام محقق اصفهانی
پاسخ آخوند خراسانی به استحاله تخییر میان اقل و اکثر
تحلیل «اقل بشرط لا» و «اکثر بما هو اکثر» در پاسخ آخوند
پاسخ آخوند به اشکال
استدراک آخوند: خروج صورتِ «انضمام غیرِ واجب» از محلّ بحث
دیدگاه محقق نائینی در استحاله تخییر بین اقل و اکثر
صورت نخست: اقل «لا بشرط» نسبت به اکثر
صورت دوم: اقل «بشرط لا» از انضمامِ زوائد
پاورقی
منابع