واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 65
خلاصهی بحث گذشته
سه نظریه اصلی در تحلیل واجب کفایی
نظریه محقق خویی در واجب کفایی
تقریر مبنا: تعلّق وجوب به «أحد المکلّفین لا بعینه»
تشریح آثار سهگانه واجب کفایی بر این مبنا
نقد مبنای محقق خویی
أولُ الدعوى بودنِ استناد به وقوع عرفی و شرعی
دشواری تبیین امتثالات متعدد مستقل (خصوصاً در نماز میّت)
نظریه آیتالله بروجردی در واجب کفایی
اختلاف در «مکلَّفٌبه»، نه در «مکلَّف»
تحلیل سه اضافهی وجوب و محلِّ اختلاف عینی و کفایی
نتیجه: وجوب استغراقی بر همگان و وحدتِ متعلَّق
تقریر مرحوم آیتالله فاضل لنکرانی از مبنای محقق بروجردی
مقایسه اجمالی با مبنای محقق خویی
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 64
خلاصهی بحث گذشته
ارزیابی نهایی مبنای «عموم استغراقی» در واجب کفایی و نقد اشکالات محقق خویی
وحدت غرض و نسبت آن با وحدت خطاب
ارزیابی تصویر «تزاحم در مقام جعل» و اشکالات سهگانهٔ محقق خویی
نقد ملازمهٔ میانِ «تعدد غرض و تزاحم در جعل»
جمعبندی
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 63
خلاصهی بحث گذشته
نقد نهایی احتمالِ «مکلَّف بودنِ مجموع من حیث المجموع»
احتمال سوم: تعلّق تکلیف به نحوِ عموم استغراقی
خصائص واجب کفایی و صورت عموم استغراقی
تقریر محقق اصفهانی بر اساس عموم استغراقی
جمعبندی
نقد آیتالله خویی بر تقریر «وجوب استغراقیِ مشروط» در واجب کفایی
استدراک محقق خویی: تصویرِ وجوب استغراقیِ مشروط بر اساس تزاحم در مقام جعل
نقد محقق خویی بر تصویر «تزاحم در مقام جعل» در واجب کفایی
1- خروج از محلّ بحث واجب کفایی
2- اشکالِ تضاد ملاکات بدون تضاد أفعال: اشکال دوم آن است که:
3- عدم معقولیت تعدد غرض در واجب واحد
جمعبندی
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 62
خلاصهی بحث گذشته
امکان ثبوتی تعلّق تکلیف به «مجموع من حیث المجموع» و نسبت آن با واجبات اجتماعی
شواهد قرآنی بر تکلیف جمعی: «قوم» و «أمّة» بهعنوان موضوع
نقد مبنای آیتالله بروجردی در نفیِ مکلَّف بودن مجموع
تفکیک دو تقسیم: فردی/اجتماعی و عینی/کفایی
مقام اثبات در واجب کفایی: نظریهٔ «مجموع المکلَّفین من حیث المجموع»
تقریر کلام آیتالله خویی
تحلیل کلام مرحوم آیتالله فاضل لنکرانی
احتمال اول: مجموع یعنی جمیع
احتمال دوم: مجموع، همان ظرفِ فاعل؛ عدم خروج از دایرهٔ مجموع
احتمال سوم: لزومِ صدور فعل واحد از همهٔ مکلّفین
جمعبندی در مقام اثبات
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 61
خلاصهی بحث گذشته
احتمال «مجموعِ مکلَّفین من حیث المجموع» بهعنوانِ مکلَّف در واجب کفایی
نقد عرفیِ نظریهٔ «مکلَّفِ مرکّب» و مثالِ رفع الحجر
تفکیک میان متعلَّق مرکّب و مکلَّف مرکّب
بررسی مثال رفع الحجر
موضع محقق اصفهانی: امتناع تعلّق حکم به مجموعِ اشخاص
نقد مبنای محقق اصفهانی در پرتو حقیقتِ حکم و خطابات قانونیه
امكان تعلّق حكم به «مجموع من حیث المجموع» در فقه اجتماعی
ارزیابی نهاییِ احتمال «مجموع المكلّفین» در واجب کفایی و موضع شهید صدر
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 60
خلاصهی بحث گذشته
بررسی احتمال «مکلَّف واحدِ معیَّن عندالله» در واجب کفایی
دفع این احتمال در کلام محقق اصفهانی
اشکال اوّل آیتالله خویی بر احتمال «مکلَّف واحدِ معیَّن عندالله»
مناقشه در استظهارِ «طبیعی مکلّف» از ظاهر ادلّه
اشکال دوم آیتالله خویی
توضیح و ارزیابی اشکال
اشکال سوم آیتالله خویی
مناقشه در «جریان برائت و لغویت تکلیف»
اشکال اساسی: «تخصیص بلا مخصّص» و ناسازگاری با روح واجب کفایی
جمعبندی
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 59
خلاصهی بحث گذشته
بررسی مبنایی «نیاز حکم به مکلف»
تبیین و نقد ادلهی قول مشهور (نیاز ذاتی حکم به مکلف)
اشکال مبنایی بر این استدلال
بررسی تفصیلی مبانی چهارگانهی حقیقت حکم در پرتو نقد فوق
مبنای اول: حکم به معنای ارادهی تشریعیه
مبنای دوم: حکم به معنای طلب انشائی
مبنای سوم: حکم به معنای بعث و تحریک
مبنای چهارم: حکم به معنای اعتبار بر ذمهی المکلف
تبیین مبنا و لوازم «خطابات قانونیه» به عنوان نظریهی جایگزین
لوازم و نتایج مهم این نظریه
بازگشت به مسئله واجب کفایی: نتیجهگیری نهایی
رأی مختار
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 58
خلاصهی بحث گذشته
تحلیل نهایی محقق اصفهانی در واجب کفایی
انحلال حکم و نقش وحدت غرض در سقوط تکلیف از دیگران
وحدت غرض در واجب کفایی و تساوی نسبت آن به مکلفین
سه صورتِ اصلی در واجب کفایی بر مبنای انحلال و وحدت غرض
1- اگر همه انجام دهند: امتثال و مثوبتِ همگانی
2- اگر همه ترک کنند: عصیان و عقابِ همگانی
3- اگر بعضی انجام دهند و بعضی ترک کنند: سقوط تکلیف از تارکین
مقایسه با واجب تخییری و نقدِ تقریر «توارد العلل» در کلام آخوند
استدراک نهایی محقق اصفهانی: موردِ اشتراک در دفن میّت
جمعبندی و افق نقد مبنای انحلال
پاورقی
منابع
واجب تعیینی و تخییری ، جلسه 57
خلاصهی بحث گذشته
بنیان فلسفی ـ اصولیِ محقق اصفهانی در باب وجوب کفایی
تحلیل حقیقتِ بعث و اراده تشریعیّه
حصر احتمالات در تعیین مکلَّفِ واجب کفایی
احتمال اوّل: الواحد المعیّن
أمّا الواحدُ المعیَّن: فمفروضُ العدم هنا.
احتمال دوم: الواحد المردَّد (أحد الأفراد)
احتمال سوم: «صرفُ الوجود» بهعنوانِ مکلَّفِ واجب کفایی
تفکیکِ «صرف الوجود» فلسفی و اصولی
معنای اصولیِ اوّل: صرف الوجود بهمعنای «ناقض العدم المطلق و العدم الكلّي»
تطبیقِ «صرف الوجود» بر «أوّلُ مَن قام بالفعل»
معنای دوم: صرف الوجود بهمعنای «وجودِ مبهم و مُهمَل از حیث خصوصیات»
معنای سوم: صرف الوجود بهمعنای «لابشرط قسمی»
احتمال چهارم: «المجموع من حیث المجموع»
تفکیک میان مجموع افعال و مجموع اشخاص
تحلیل مثال «رفع الحجر» و فرق آن با واجب کفایی
عدمِ سازگاریِ «امر به مجموع اشخاص» با حقیقتِ واجب کفایی
پاورقی
منابع