پیش از آنکه دنباله‌ مطالب کتاب «حکمت و حکومت» آقای مهدی حائری یزدی بررسی گردد ـ که تا کنون نکات مهمی از نظریه این کتاب مرور شده است و هنوز نکات دیگری نیز دارد ـ لازم است اشاره‌ای کوتاه به مقاله منتشرشده در فضای مجازی صورت گیرد.

 این تعبیر بسیار خطرناک است. فقهایی که حصون اسلام هستند ـ بدون هیچ تعصبی ـ همان کسانی هستند که حدود الهی را حفظ می‌کنند. در قرآن کریم آمده است: «التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ ... الْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ».[2]خود قرآن هنگامی که احکام را بیان می‌کند، مطابق تعبیر خداوند می‌فرماید این‌ها حدود من هستند، احکام ارث، احکام طلاق، احکام نکاح، احکام قصاص، حجاب و امثال آن از مصادیق حدود الله است. خداوند می‌فرماید: «تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ»[3] و در ادامه می‌فرماید: «وَمَنْ یتعدّ حُدودَ اللَّهِ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ».[4] پس احکام الهی مسلم و مشخص‌اند و فقه چیزی نیست که فقها آن را خلق کرده باشند؛ بلکه فقه از همین احکام الهی، یعنی از طهارت تا دیات، از احکام فردی تا اجتماعی به وجود آمده است. می‌توان قاعده‌ای فقهی از این آیه استخراج کرد به نام «وجوب حفظ حدودالله»، یعنی وقتی قرآن می‌فرماید: «الْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ» این وصف صرفاً یک وصف مستحبی نیست، بلکه برای هر انسانی واجب است که توانایی حفظ حدود الهی را داشته باشد و کسی که می‌تواند این واجب را ادا کند، فقیه است. بنابراین، آن‌هایی که می‌گویند خدای فقه با خدای قرآن متفاوت است، باید ابتدا نشان دهند که فقه چیست و بر چه اساس شکل گرفته است.

واقعاً همین فقه موجود، با همه تلاش‌هایی که فقها کرده‌اند و با تمام ضوابط و قواعدی که برای آن تدوین شده است، کافی است. این قواعد یا ریشه در قرآن دارند یا ریشه در روایات. برای مثال، در باب قضاوت داریم: «الْبَيِّنَةُ عَلَى الْمُدَّعِي وَالْيَمِينُ عَلَى مَنْ أَنْكَرَ»،[5] یعنی مدعی بینه می‌آورد و قاضی بر طبق آن حکم می‌دهد و اگر مدعی بینه نیاورد، منکر باید قسم یاد نماد. آیا این بلاغ مبین است؟ مگر خود رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله وسلم بر اساس همین روایت قضاوت نمی‌کرد؟ حتی در برخی موارد، رسول خدا علم غیب را می‌دانست، اما می‌فرمود: «إِنَّمَا أَقْضِي بَيْنَكُم بِالْبَيِّنَاتِ وَالْإِيمَانِ».[6] اینکه هر کس ادعایی دارد باید بینه بیاورد یک ضابطه عقلایی است.