مرحوم حائری در اشکال دوم معتقد است اشکال امام سجاد علیه‌السلام ناظر به اقامه‌ی نماز جمعه با عنوان امامت و خلافت است، نه اصل نماز؛ ازاین‌رو، اگر نماز بدون این عنوان اقامه شود، اشکالی ندارد. اما در پاسخ گفت ‌شد که مشارٌالیهِ «إِنَّ هَذَا الْمَقَامَ» نفسِ منصب امام جمعه است، نه نماز خارجی؛ بنابراین، کلام امام سجاد علیه‌السلام فارغ از نیت اقامه‌کننده‌ی نماز، ناظر به اختصاص این منصب به ائمه معصومین علیهم‌السلام است.

ازاین‌رو، ایشان نتیجه می‌گیرند که این دعا نهایتاً دلالت بر حق بودن امامت و اقامه‌ی جمعه برای امام معصوم دارد، و حق نیز تنها اقتضای «عدم جواز مزاحمت» را دارد، نه اشتراط به این معنا که در صورت عدم اقامه از سوی امام یا منصوب او، نماز جمعه باطل و غیرمشروع باشد.[2]

مجموع این قرائن، به نظر ایشان، مؤید آن است که نماز جمعه از حیث اصل صحت، قابل پذیرش است و دلالت دعا بر اشتراط اقامه‌ی آن به امام معصوم یا منصوب از جانب او، تمام نیست.[3]

بنابراین اگر گفته شود مفاد «حق» چیزی جز مجرد استحقاق نیست، باید در باب حکومت نیز همین سخن را پذیرفت و گفت: حکومت نیز صرفاً حق و استحقاق امیرالمؤمنین علیه‌السلام بوده است؛ حال اگر این حق به ایشان داده نشد و دیگران مزاحمت کردند ـ هرچند مزاحمت جایز نباشد ـ اما نفس این حکومت همچنان مطلوب و مشروع است. در حالی که مرحوم آقای حائری بی تردید نمی‌تواند به چنین امری پایبند باشد.

علاوه بر این، امام علیه‌السلام در ادامه‌ی دعا به صراحت آنان را مورد لعن قرار می‌دهند:«اللَّهُمَّ الْعَنْ أَعْدَاءَهُمْ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ وَ مَنْ رَضِيَ بِفَعَالِهِمْ » در این فراز امام سجاد (علیه‌السلام) همان امام جمعه‌ی غاصبی را که به جای امام معصوم اقامه‌ی نماز جمعه می‌کند، مورد لعن قرار می‌دهد و حتی دایره‌ی لعن را توسعه داده و شامل کسانی که راضی به چنین غصبی هستند را می‌داند، حال اگر این نماز، از حیث اقامه توسط او، مطلوب و مرضیّ امام است، لعنِ اقامه‌کننده‌ی آن توجیهی نخواهد داشت.

بنابراین، مفاد این فراز از دعا آن است که «واقعِ» نماز جمعه و عید، آنگاه که با جمیع شرایط و قیود مقرر شرعی محقق شود، متصف به میمنت و برکت است؛ و تا پایان دعا نیز همین حقیقتِ مقیّد و واجد شرایط، مورد مدح و تمجید قرار گرفته است، نه صرف صورت ظاهری و تحقق خارجیِ فاقد شرایط آن

این‌که حضرت می‌فرمایند زندگی امیر و حاکم باید به اندازه ضعفا باشد، یک امر ارشادی است؛ یعنی توصیه و نصیحت است. اما اگر مسئولی خود از ابتدا ثروتمند بوده، یا ثروتش به دلیل خانواده‌اش زیاد شده، آیا می‌توان گفت مسئولیت گرفتنش حرام است؟ این برداشت درست نیست و متأسفانه این تفکرات و برداشت‌های غلط در رسانه‌ها منتشر شده و موجب آسیب به دین شده است. هر چیزی جای خودش را دارد؛ اگر جمله‌ای از نهج‌البلاغه است باید دید آیا گزاره‌ی فقهی است یا نه؟ آیا در مقام انشاء حکم است یا صرفاً توصیه و امر ارشادی است؟ گاهی توصیه‌ای است که نمی‌توان وجوب بر آن بار کرد، گاهی ممکن است نشان‌دهنده استحباب باشد؛ مثلاً می‌توان گفت مستحب است که مسئول زندگی خود را در حد متوسط مردم قرار دهد. این جنبه‌ی فقهی دارد ولی وجوب ندارد.

منابع
حائری، مرتضی، صلاة الجمعة (حائری)، قم - ایران، جماعة المدرسين في الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامي، 1418.